Հայ
Գաղութներ
Լոնտոնի Խորհրդաժողովին առիթով ստորագրուած պատմական վաւերագիր մը
Դեկտեմբեր 27 , 2019 , 10:02
Լոնտոնի Խորհրդաժողովին առիթով ստորագրուած պատմական վաւերագիր մը

ՆՈՐ ՕՐ, ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ.-

 

Ստորեւ ներկայացուող վաւերաթուղթը ստորագրողները զայն պատրաստած են այնպիսի շրջանի մը, երբ մէկէ աւելի քաղաքական զարգացումներ ճակատագրական վիճակ մը ստեղծած էին մեր ժողովուրդին համար:

1920-ի Հոկտեմբեր 30-ին Կարսի անկումը թուրք ազգայնական (միլլի) շարժումը դարձուցած էր աւելի յանդուգն իր հակահայկական ծրագիրներուն գործադրութեան մէջ եւ թրքական աճող վտանգին առջեւ,– յանուն Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան վարիչներուն եւ հակառակ Նոյեմբեր 29-ին Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատման իրողութեան,– Ալեքսանդր Խատիսեան Դեկտեմբեր 2/3-ին ստորագրած էր Ալեքսանդրապոլի նուաստացուցիչ պայմանագիրը՝ ազգայնական Թուրքիոյ զիջելով Պատմական Հայաստանի տարածքներէն ոմանք:

Կիլիկիոյ մէջ, արդէն 1920-ի Նոյեմբերին նոյն ազգայնական շարժումը յաջողած էր վերջ դնել Հաճնոյ հերոսական դիմադրութեան՝ անզսպելի ախորժակներով հայեացքը ուղղելու համար սրոյ եւ հրոյ ճարակ դարձած Հաճընէն անդին եւ Ֆրանսայէն կորզելու համար 9 Մարտ-ի խաղաղութեան դաշինքը, որ աւելի ուշ՝ 20 Հոկտեմբերին, պիտի յանգեցնէր Անքարայի մէջ կնքուած նոր դաշինքին, ուր Ֆրանսա Թուրքիոյ մէջ տնտեսական զիջումներու եւ Սուրիոյ վրայ Թուրքիոյ կողմէ իր տիրակալութիւնը ճանչնալու դիմաց պիտի համաձայնէր ամբողջովին լքել Կիլիկիան ու ծայր պիտի առնէր Կիլիկիոյ պարպումը հայութենէ:

Հայաստանի Հանրապետութիւնը, իր հերթին, կը պարզէր անորոշ եւ պայթուցիկ իրավիճակ՝ 13 Փետրուար 1921-ին համայնավար մեծամասնականներու դէմ սկսած ապստամբութեան հետեւանքով Երեւանի եւ Հայաստանի կարգ մը այլ շրջաններու մէջ վերահաստատուած տեսնելով դաշնակցականներու իշխանութիւնը, որ, սակայն, պիտի տեւէր միայն մինչեւ Ապրիլ 2։1

Եւ այս խառնաշփոթ կացութեան մէջ 21 Փետրուարին պիտի սկսէր Լոնտոնի Խորհրդաժողովը, որ փորձ մըն էր, ի շարս այլ հարցերու, ընդունելի ելք մը գտնելու գործադրութեանը համար Սեւրի Պայմանագրին2, զոր թուրքեր չէին ուզեր ճանչնալ: Խորհրդաժողովը 12 Մարտին պիտի աւարտէր դէմ առնելով իրենց ռազմական յաջողութիւններով արբեցած թուրք պատուիրակներու անզիջող կեցուածքին:

***

Այս կարեւոր վաւերաթուղթը կը ներկայացնենք հակիրճ ծանօթագրութիւններով եւ առանց զայն մեկնաբանելու, առաւելաբար տարուելով զայն շրջանառութեան մէջ դրած ըլլալու մտածումէն:

Հասցէատէրը՝ Զաւէն Պատրիարք Տէր-Եղիայեան3, նախագահն էր Պոլսոյ Համազգային Ժողովին, որ կազմուած էր Առաջին Աշխարհամարտի աւարտէն ետք Թուրքիոյ հայոց առաքելական, կաթողիկէ եւ աւետարանական համայնքներու հոգեւոր պետերուն եւ անոնց վարչական գործադիր մարմիններէն ներկայացուցիչներու մասնակցութեամբ:

Թէեւ այդ շրջանին կար եւ կը գործէր Ազգային Երեսփոխանական Ժողովը, բայց անոր որոշումները կը տարածուէին միայն առաքելական հայերու վրայ եւ համազգային բնոյթի հարցերու շուրջ Համազգային Ժողովին մէջ միաձայնութեամբ տրուած որոշումները պարտաւորիչ կը դառնային հայ առաքելական եւ կաթողիկէ պատրիարքութիւններուն եւ աւետարանական ազգապետութեան իրաւասութիւններուն ծիրին մէջ գտնուող բոլոր հայերուն համար, Պոլիս թէ Թուրքիոյ սահմաններէն դուրս:

Փաստաթուղթն ստորագրելէ նուազ քան տաս ամիս ետք, 1921-ի Հոկտեմբեր 1-ին, ռամկավար եւ ազատական բանագնացները Պոլսոյ մէջ պիտի ստորագրէին Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան ստեղծման փաստաթուղթը Հայ Սահմանադրական-Ռամկավար եւ Ազատական կուսակցութիւններու միաձուլումով: Արտերկրի ժողովրդականները պաշտօնապէս ՌԱԿ-ի միացած պիտի նկատուէին Խորհրդային Հայաստանի մէջ կուսակցութեան ամբողջական լուծարումէն ետք:

Փաստաթուղթը մաս կը կազմէ Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց միաբանութեան պահպանութեան վստահուած Պոլսոյ պատրիարքական դիւանաթուղթերուն եւ կը կրէ Թ843-Թ845 էջահամարները:

Նոյն դիւանաթուղթերուն մաս կը կազմեն սովորաբար Զաւէն Պատրիարքի բնակարանին մէջ կայացած Համազգային Ժողովի նիստերու ատենագրութիւնները, որոնցմէ 24 Փետրուար 1921 թուակիրին մէջ կը նշուի. «Կարդացուեցաւ երեք կուսակցութեանց – Ռամկավար, Ազատական եւ Ժողովրդական – թուղթը եւ անոնց ներկայացուցիչներէն պ.պ. Ա[ւետիս] Թէրզիպաշեան4 եւ Հրաչ Երուանդ5 լսուեցան եւ որոշուեցաւ հեռագրել Պօղոս փաշա Նուպարի6 Կարսի շրջանակին մէջ թուրքերու գործած խժդժութեանց մասին, ինչպէս նաեւ շնորհաւորել [Ազգային եւ Հայաստանի Հանրապետութեան պատուիրակութիւններուն] Համաձայնութիւնը եւ յոյս յայտնել թէ աւելի ազդուութեամբ պիտի պաշտպանէ Ազգային Դատը ըստ իր տուեալներուն»:

Ներկայացուող բնագրին մէջ կատարած ենք լեզուական անհրաժեշտ նկատուած հազուադէպ հպումներ:

***

 

Կ. Պոլիս, 22 Փետր. 1921

Ամենապատիւ

Տէր Զաւէն Ս. Պատրիարք

Նախագահ Համազգային Ժողովի

Բարձրաշնորհ Տէ՛ր,

Հայ Ժողովրդական, Ազատական եւ Հայ Ռամկավար կուսակցութիւնները, որպէս ներկայացուցիչները հայ իրականութեան, այս գերագոյն րոպէին, երբ դեռ հնարաւորութիւն կայ հայութեան օր ըստ օրէ հալուող գոյութիւնէն մաս մը փրկել, իրենց պարտք համարեցին Համազգային Ժողովին ներկայացնել հետեւեալ գրաւոր յայտարարութիւնը:

Յայտնի է որ Ազգ[ային] Պատուիրակութիւնը, ընտրուած Բարիզի համագումարէն, անկէ ստացած էր գործունէութեան որոշ ուղեգիծ մը: Ի չգոյէ յիշեալ համագումարին, ամսոյս սկիզբը Պոլսոյ Համագումարը` նկատի ունենալով թէ Ազգ. Պատուիրակութիւնը կազմալուծուած եւ հրաժարած է, ինքզինքը իրաւասու նկատեց, նոր լիազօրութիւններով Պ. Պօղոս Նուպարին տալ Պատուիրակութիւնը կազմելու եւ Հայկ. Հարցը պաշտպանելու պաշտօնը:7 Արդ, սոյն նախաձեռնութեամբ Համազգային Ժողովը ստանձնած լինելով Հայ դատին պաշտպանութեան պատասխանատուութիւնը, պարտաւոր էր այդ պատասխանատուութեան համաձայն գործունէութեամբ մը արդարացնել հայ ժողովրդական ակնկալութիւնները:

Համազգային Ժողովը պարտաւոր էր պատուիրակ մը ղրկել Հայաստան եւ օրն օրին տեղեկագրել պատուիրակութեան այն ահաւոր եղեր[եր]գութիւնը, որ կը կատարուի այս րոպէին Հայաստանի մէջ, ուրկէ ստացած մեր պաշտօնական տեղեկութեանց համաձայն թիւրքերու գրաւած մասին մէջ հայ ժողովրդեան 85 առ հարիւր սպանուած, առեւանգուած, կամ տարապարհակ աշխատութեան անունով դէպի ստոյգ մահ ղրկուած է:

Համազգային Ժողովը պարտաւոր էր իւր պատուիրակին միջոցով տեղեկանալ եւ տեղեկացնել [Ազգային]Պատուիրակութեան Հայաստանի իսկական դրութիւնը, ուր սովը, համաճարակը եւ քաղաքացիական կռուի մղձաւանջը ոչ նուազ անմխիթար եւ ճգնաժամային դրութիւն մը կը ներկայացնեն:

Համազգային Ժողովը պարտաւոր էր, Հայաստանի դէպքերու եւ դրութեան մասին լրիւ եւ ճշգրիտ գաղափար կազմելէ վերջ, որոշել իւր քաղաքական ուղեգիծը, եւ համապատասխան հրահանգներ տալ իւր ընտրած լիազօրին, հասցնելով անոր միաժամանակ վիճակագրական եւ փաստացի այնպիսի տեղեկութիւններ, որոնք օգնէին անոր պահանջներու իրագործումին:

Թոյլ տուէք, Սրբազան Տէ՛ր, նկատել որ այս միջոցներէն եւ ոչ մէկը գործադրուած է: Մենք Համազգային Ժողովին թողլով բովանդակ պատասխանատուութիւնը, իւր մէկ կողմէ միս մինակ ստանձնած, իսկ միւս կողմէ համապատասխան կանխահոգութեամբ չհետապնդած Հայկ. Հարցի ամէն աննպաստ պատահականութեան համար, մեզ պարտք համարեցինք բարձր ժողովիդ ուշադրութիւնը հրաւիրել այն հանգամանքի վրայ, որ այս րոպէին կը կրկնուին դիւանագիտական այն խաղերը` որուն անցեալ տարի զոհուեցաւ Հայ դատը, շնորհիւ Դաշնակցական կառավարութեան անհեռատեսութեան: Դեռ թարմ է ամէնուս յիշողութեան մէջ որ, Դաշնակիցներու` Հայաստանի հոգատարութեան բեռէն զերծ մնալու քաղաքականութեան որպիսի պատրաստ գործիք դարձաւ Դաշնակցական կուսակցութեան ոչ մէկ կերպով արդարանալի յանձնապաստանութիւնն եւ մենատիրութեան տենչանքը: Այդ քաղաքականութեան անմիջական հետեւանքը եղաւ Սէվրի Դաշնագիրը, որ իր առաձգական եւ թէական բովանդակութեամբ իրենց բաղդին ձգեց հայերը, հանգամանք մը` որուն արդիւնքը այսօր մէջտեղն է: Հիմա որ Սէվրի Դաշնագրին գործադրութիւնը փոխադարձ համաձայնութեամբ դիւրացնելու եղանակ մը գտնելու համար գումարուած է Լոնտոնի Խորհրդաժողովը, փաստեր ունինք լուրջ կասկածներ տածելու որ Դաշնակիցները միեւնոյն մտադրութիւններով, այսինքն` Հայաստանի հոգատարութեան հարցը իրենց համար դիւրին կերպով վերջացնելու, կամ այլ բառով` այդ հոգէն խուսափելու համար, միեւնոյն գործիքը կը փնտռեն: Իտալիոյ նախաձեռնութեամբ, Պ. Խատիսեան7 Խորհրդաժողովին կ’երթայ լրացնելու եւ ներկայացնելու համար այդ գործիքը: Խատիսեաններ եւ Ահարոնեաններ8, կը թուի թէ` իրենց անուղղայ յանձնապաստանութեամբ եւ իշխանութեան տենչով` կրկին անգամ պիտի դիւրացնեն Դաշնակիցներու այն ծրագիրը, որուն համաձայն անոնք կը ջանան Թիւրքիոյ հաւանելիք Հայաստան մը կազմել այնպիսի ձեւով մը որ զայն Թիւրքիոյ դէմ իրենք, Դաշնակիցները, պաշտպանելու հոգը չստանձնեն: Այս ձեւով Հայաստանի մը սահմաններուն մասին շշուկներ արդէն սկսած են շրջան ընել– Ալաշկերտի եւ Պայազիտի հովիտները, գուցէ եւ Մուշ կամ Վան: Թիւրքեր այդ հեռաւոր ներքնաշխարհին մէջ թերեւս շատ առատաձեռն պիտի լինին, ծովեզերքէն կտրելու համար Հայաստանը, որպէսզի հանգիստ կերպով բնաջնջեն մնացեալ հայերը:

Մօտէն ծանօթ այս ահաւոր վտանգին, մենք փութացինք հեռագրել Ազգ. Պատուիրակութեան եւ մատնանշել որ, առանց նախատեսուած ծովեզերեայ սահմանին եւ առանց հոգատարութեան Հայաստան մը ոչ միայն քաղաքական իմաստով՝ այլ նաեւ ֆիզիքապէս բաղձացուած կացութիւնը չի կրնար ունենալ:

Կը փութանք, ահա, միեւնոյն տեսակէտները պարզելով Համազգային Ժողովիդ, խնդրել որ եթէ Ձեզի պարզ չէ արդէն այն սոսկալի դրութիւնը եւ սպառնացող վտանգը, որու մասին վերեւ յայտնեցինք, արագ քննութեամբ մը, որուն պատրաստ ենք հայթայթել հարկաւոր ծանօթութիւնները, բարեհաճէիք ամենաարագ կերպով զգուշացնել Ազգ. Պատուիրակութիւնը մատնանշուած մտավախութիւններու առիթով եւ հրաւիրել զինք որ ընդհանուր գիծերուն մէջ հետեւի հրահանգներուն այն դիւանին՝ որմէ ստացած է իւր լիազօրութիւնները: Այդ հրահանգները կը հաւատանք թէ չեն կրնար տարբեր լինիլ մեր վերը յայտնած մտքերէն:

Համազգային Ժողովին կը մնայ խորհիլ նաեւ այն կանխահոգ միջոցներու մասին՝ որոնց Ազգ. Պատուիրակութիւնը գուցէ պարտաւորուի դիմել այն պարագային, երբ դժուարութեանց հանդիպին մեր արդարացի պահանջները:

Համազգային Ժողովին կը մնայ նոյնպէս հարկաւոր թելադրանքներն ընել Պատուիրակութեան, զուգընթացաբար հետապնդելու համար Կիլիկիոյ հարցը, որու քաղաքական բաղդէն կախուած են ո՛չ միայն տեղւոյն 200,000 հայերու ֆիզիքական եւ քաղաքական իրաւունքները, այլ նաեւ այն հանգամանքը որ ձախորդ պարագային Կիլիկիան կրնայ ապաստան դառնալ ցրուած հայութեան եւ պահպանել անոր քաղաքակրթական կեանքը:

Համազգային Ժողովին կը մնայ` մեր այս յայտարարութենէն վերջ` ձեռք առնել այն արագ միջոցները` որոնք պիտի ծառայեն թեթեւցնելու անոր ստանձնած պատասխանատուութիւնը հայ պատմութեան առաջ:

Ի դիմաց`

Հայ Ժողովրդական Կուսակցութեան                              Ազատական Կուսակցութեան

Պրոֆեսոր Կ[արապետ] Աղաջանեան10                          Հրաչ Երուանդ

Հայ Ռամկավար Կուսակցութեան

Գ[աբրիէլ] Ս[երոբէ] Փափազեան11 (ատենադպիր)

 

1 Ազգերու Լիկան Ապրիլ 2-ը պիտի նկատէր Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատման պաշտօնական թուական:

2 10 Օգոստոս 1920-ին կնքուած Սևրի պայմանագրով Թուրքիա կը ճանչնար Հայաստանը իբրեւ ազատ եւ անկախ պետութիւն եւ մանաւանդ կը համաձայնէր որ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսըն իրաւարարի դերով հաստատէ Հայաստանը Թուրքիայէն բաժնող սահմանները Կարնոյ (Էրզրում), Տրապիզոնի, Վանի և Բաղէշի (Պիթլիս) նահանգներուն մէջ, միաժամանակ համակերպելով որ Հայաստան ելք ունենայ դէպի Սեւ Ծով:

3 Զաւէն Արք. Տէր Եղիայեան (1868-1947) Պատրիարքն էր Թուրքիոյ հայոց երբ Թուրքիոյ օրուան վարիչները կը գործադրէին հայոց ցեղասպանութիւնը եւ զինք կ՚աքսորէին Իրաք, ուրկէ Պոլիս կը վերադառնար 1919-ի Յունուարին՝ Առաջին Աշխարհամարտի զինադադարի հռչակումէն քիչ ետք: 1923-ին հրաժարելով պատրիարքութենէն, ան գործօն դերակատարութիւն մը պիտի ունենար Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան հիմնադրութեան գծով Կիպրոսի մէջ: Արժէքաւոր աղբիւր մըն է 1947-ին Գահիրէ հրատարակուած իր յուշագրութիւնը, ուր վկայութիւններ կը գտնենք մասնաւորաբար 1914–1923 տարիներու ազգային իրադարձութիւններու շուրջ:

4 Աւետիս Թէրզիպաշեանի (1873–1947) ազգային գործունէութիւնն սկսած է Վան, իբրեւ անդամ Արմենական Կազմակերպութեան: 1917-ին պահ մը գործած է իբրեւ Վանի քաղաքապետ: Հեղինակ է ազգային իրադարձութիւններու զուգորդումով յղացուած յուշագրական արժէքաւոր հատորներու, որոնք կը շօշափեն կեանքն ու գործը Խրիմեան Հայրիկի, Պօղոս Նուպարի եւ Զօրավար Անդրանիկի:

5 Հրաչ Երուանդի (Նշան Եագուպեան [1885–1968]) անունն առաւելաբար կապուած կը մնայ «Պայքար» օրաթերթին, որուն երկարամեայ խմբագիրն է եղած, ըլլալով միաժամանակ ռամկավարական եւ ազատական տեսութիւններու գլխաւոր տարածիչներէն մին:

6 Պօղոս Նուպար (1851–1930), հիմնադիրը Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան (1906, Գահիրէ), վարած էր եւ պիտի շարունակէր վարել Հայ Ազգային Պատուիրակութեան նախագահի դերը, որով նկատի կ՚առնուէր իբրեւ արեւմտահայութեան քաղաքական իրաւունքներն ու իղձերը Համաշխարհային Ա. Պատերազմէն յաղթական դուրս եկած դաշնակից տէրութիւններուն մօտ մարմնաւորող գլխաւոր բանագնաց:

7 Ակնարկուած Համագումար Ժողովը կայացած էր 4 Փետրուար 1921-ին եւ մեծամասնութեան ձայնով քուէարկած էր հետեւեալ բանաձեւը. «Համագումար Երեսփ. Ժողովը նկատի առնելով օրուան քաղաքական կացութիւնը եւ տեղեկանալով թէ Ազգ. Պատուիրակութիւնը լուծուած է, նկատելով նոյնպէս Փետր. 22-ին Լոնտոնի մէջ գումարուելիք Վեհաժողովին օրակարգի կարեւորութիւնը եւ չկրնալով համակերպիլ ազգին դարաւոր զոհողութիւններուն ապարդիւն մնալու հաւանականութեան կ՚որոշէ՝

Լիազօր Պատուիրակ կարգել Պ. Պօղոս Նուպարը որ կարեւոր ուժեր իրեն գործակից ընտրելով հաճի պէտք եղած միջոցները ձեռք առնել եւ հարկաւոր դիմումները կատարել ուր որ անկ է, ապահովելու համար ազգ. դատի նպաստաւոր լուծումը»:

8 Ալեքսանդր Խատիսեանի (1874–1945) քաղաքական գործունէութիւնն սկսած էր Վրաստան, ուր եղած էր Թիֆլիսի քաղաքապետ: Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան հռչակումէն ետք եղած էր անոր երկրորդ վարչապետը:

9 Ակնարկութիւն Աւետիս Ահարոնեանի (1866–1948) եւ իր գործակիցներուն: Գրական գործերու հեղինակ Ահարոնեան վարած է նախագահութիւնը Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանին եւ Առաջին Աշխարհամարտէն յաղթական դուրս եկած պետութիւններուն մօտ Հայկական Հարցը հետապնդելու նպատակով՝ Պօղոս Նուպարի գլխաւորած Ազգային Պատուիրակութեան զուգահեռ ստեղծուած Հայաստանի Հանրապետութեան Պատուիրակութեան:

10 Թիֆլիս ծնած Կարապետ Աղաջանեան (1876–1955) մասնագիտութեամբ՝ բժիշկ, տնօրէնի եւ դասախօսի պաշտօններ վարած էր Սան Փեթերսպուրկի Ռազմաբժշկական Ակադեմիային մէջ՝ նախքան Առաջին Աշխարհամարտի տարիներուն որպէս Կովկասեան ռազմաճակատի գլխաւոր բժիշկ գործելը: Տուեալ վաւերագրի ստորագրութեան շրջանին, 1920–1922 տարիներուն դասաւանդած է Պոլսոյ համալսարանին մէջ: Թիֆլիսի «Մուրճ» ամսագրէն արտատպումով որպէս առանձին պրակ 1907-ին հրատարակուած է իր «Անհատականութիւն եւ հասարակական հոսանքներ» ճառը, զոր արտասանած է կայսերական ռազմաբժշկական Ակադեմիոյ հոգեկան եւ ջղային հիւանդութիւններու դարմանատան ժողովներու հանդիսաւոր նիստին:

11 Գաբրիէլ Ս. Փափազեան (1887–1949) վարած է աշխոյժ կուսակցական եւ հրապարակագրական գործունէութիւն: Իր գրչին կը պատկանին 1935-ին լոյս տեսած Patriotism Perverted (Այլասերած հայրենասիրութիւն) եւ յետ մահու 1979-ին հրատարակուած Merchants from Ararat (Վաճառականներ՝ Արարատէն) հատորիկները:

Դոկտ. Վաչէ Ղազարեան

Լրահոս - 09 Օգոստոս 2020
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։