Հայ
Յակոբ Մարտիրոսեան
Անդրադարձ. Ժամանա՞կն է արդեօք նոր, զգաստ և չափաւոր իսլամ կրօնքի մը
Անդրադարձ. Ժամանա՞կն է արդեօք նոր, զգաստ և չափաւոր իսլամ կրօնքի մը
Յունիս 22 , 2017 , 13:54

Արեւմուտքի ձեռնավարութիւնը, աշխարհի երկրորդ տարածուն կրօնքի, իսլամութեան մէկ ու կէս միլիառ հետեւորդներուն հանդէպ,  իր քաղաքական շահարկումներու մարզերուն մէջ կրնայ յաւիտենական վնաս հասցնել չափաւոր կամ մեղմ իսլամ տարրին համար, որ այսօր կը պայքարի իր կրօնքի բարեկարգման և չափաւորման համար:

Արևմուտքի մէջ, հասարակութիւնը դարերէ ի վեր ուսանած և հասակ առած էր արեւմտեան գաղափարախօսութեամբ և քրիստոնէական կրօնական կրթութեամբ, առանց դոյզն հետաքրքրութեան կամ գաղափար ունենալու իսլամութեան մասին. ի բաց առեալ պատմական կարգ մը տուեալներէ: Անշուշտ, միջին դարերէն սկսեալ այդ ուսուցմունքը իրենց մօտ այնքան նօսրացած է «աշխարհականութեան» անուան ներքև, որուն հետեւանքով արեւմուտքի պետութիւնները վերածուած են լոկ գործնական ղեկավարութեան կառոյցներու: Միւս կողմէ, իսլամ աշխարհը նոյնպէս, առանց այլևայլի, հետեւած է իսլամ կրօնքի ուսուցողութեան իր 1400 տարուան պատմութեան մէջ, Մուհամմէտէն ետք տարբեր ուսուցիչներու և օրէնսդիրներու հրահանգներուն հետեւելով, կամայ թէ ակամայ, որոնք յաճախ շեղած են սկզբնական իսլամութեան ուսուցողութենէն իրենց ժամանակակից պահանջքներէն և շահերէն դրդուելով: Իսլամ աշխարհը նոյնպէս՝ մօտիկէն չէր հետաքրքրուած կամ գործակցած քրիստոնեայ Արեւմուտքի քաղաքական գաղափարախօսութեան հետ, մինչև վերջին 100 տարին:

7-րդ դարէն սկսեալ աշխարհի մէջ իսլամ կրօնքը պիտակուած էր որպէս ասպատակող, ոճրագործ, արշաւող, գերեվարող և այլ նուաստացուցիչ կոչումներով կրօնք, անկախ ազգութիւններու պատկանելիութեան: Պատճա՞ռը, որովհետեւ սկզբնական շրջանին, կարգ մը այլ կրօնքներու նման, իսլամը չափազանցելով այն, սուրով և հուրով տարածեց իր հաւատքը աշխարհին մէջ և իր հետեւորդներուն յանձնեց այդ հաւատքի հետեւողականութիւնը: Անոր նպատակը տիրապետութիւնն ու մրցակցութիւնն էր քրիստոնէութեան և քրիստոնեայ աշխարհին հետ. պայքար մը, որ տակաւին կը շարունակուի տարբեր երանգներով և միջոցներով և շատ յաճախ նոյնիսկ իսլամ յարանուանութիւններու միջև, ինչպէս կը տեսնենք այսօրուան անցուդարձերով:

Բայց արդեօ՞ք բոլոր իսլամները նոյն կարծրամիտ մտածողութեամբ են այսօր, աշխարհի արուեստագիտական բարձրագոյն մակարդակի հասած գիտելիքներով և ուսումով: Կարելի՞ է այդ իսլամը դասել նոյն մոլեռանդ իսլամին հետ: Կամ՝ ինչպէ՞ս կարելի է վարուիլ նման իսլամի մը հետ, երբ ան արդէն շրջանցած է իր կրօնքին սահմանափակումները, պաշտօնական կոչ կ՚ուղղէ իսլամ կրօնքի հետեւորդներուն, վանելու և ջնջելու մոլեռանդութիւն, վայրագութիւն և անմարդկային վերաբերմունքներ իսլամ կրօնքէն, հետեւելու համար աշխարհի նորընթաց գնացքին: Նման հետեւողութեան կոչեր սկսած ենք տեսնել «ԵուԹիւպի» և համացանցային տարածումներով, նոյնիսկ իսլամ իմամներու բերնով ինչպէս՝ Սուրիոյ, Եգիպտոսի և Քուէյթի մէջ: Արդէն նոյն գաղափարախօսութեան հետեւող միութիւններ սկսած են կազմուիլ  աշխարհի իսլամ երկիրներու մէջ, նոյնիսկ՝ մոլեռանդ դասուած երկիրներու տարածքին, յաճախ հետապնդման կամ հալածանքի ենթարկուելով այդ պետութիւններուն կամ ծայրայեղ տարրերու կողմէ:

Բայց՝ իսլամ կրօնքի սառցահալը արդէն պարտադրիչ երեւոյթ կը դառնայ քաղաքակրթութեան և յառաջդիմութեան ուժեղ հոսանքին դիմաց, մանաւանդ՝ երբ կարելի չէ այլևս կառչիլ հնադարեան ուսուցմունքներու փոփոխութեան անթոյլատու տուեալներուն:

Աշխարհի վրայ այսօր բազմացած են ժողովրդավարութեան, համերաշխութեան, բարեկամեցողութեան, մարդկային իրաւունքներու, խտրականութեան և այլ զանազան բարի կոչերու տեսակներ, ազգերու միատեղ, ազատ և խաղաղ ապրելու պահանջքներով, ընդհանրապէս՝ ձախակողմեան, ազատական և ժողովրդավար  գաղափարախօսութիւններու տէր միութիւններու, կուսակցութիւններու և կարգ մը կառավարութիւններու մօտ, անոնք ըլլան իսլամ կամ քրիստոնեայ: Ասոնց մօտ, այս հաւատքը կամ պահանջքը շատ հաւանականօրէն կը հանդիպի սուր ընդդիմութեան և պայքարի՝ աջակողմեան զանգուածին քով, կրկին՝ ըլլան անոնք քրիստոնեայ կամ իսլամ, որ աւելի մոլեռանդ, խտրական և պահպանողական է իր համոզմունքներուն մէջ, ըլլան անոնք կրօնական թէ աշխարհական:

Ու այսպիսով կը ծագին անհասկացողութիւններ ու տարակարծութիւններ, երբ երկու հոսանքները  կը բախին իրարու, ստեղծելով յեղափոխութիւններ և անտեղի արիւնահեղութիւն, նոյնիսկ նոյն համայնքներուն և յարանուանութիւններուն միջև:

Ի զուր չէ կարգ մը իսլամ պետութիւններու աշխարհականութեան հետեւողականութեան որդեգրած դիրքը իրենց երկրին պահանջեալ տուեալներով և կացութեամբ, երբ անոնք կը ջանան քայլ պահել քաղաքակրթութեան հետ առկայ պայմաններով, և սակայն մինչև այսօր կը պայքարին մոլեռանդ կրօնամոլներուն և պահպանողական տարրերուն դէմ:

Գալով քրիստոնեայ և իսլամ աշխարհի գաղափարախօսութեան մերձեցման, որ կրնայ առաջնորդել ժողովուրդներու միատեղ և համերաշխ ապրելակերպի գոյութեան, անհրաժեշտ է վերջինին զգաստ և չափաւոր կրօնական շարժման յաջողութիւնը, որպէսզի ան զոհը չդառնայ նորանոր «արաբական գարուններու»:

 

Լրահոս - 23 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։