Հայ
Սարգիս Մինասեան
Միջին Արեւելքի թնճուկային տագնապը
Միջին Արեւելքի թնճուկային տագնապը
Օգոստոս 10 , 2017 , 14:52

Միջազգային փոխյարաբերութեանց մէջ հիմնական դեր կը խաղան երկիրներու տարածութիւնը եւ աշխարհագրական դիրքը, բնական հարստութիւնները, մանաւանդ՝ քարիւղ, բնական կազ, հանքածուխ, մետաղներ, գիտական մակարդակը ու զարգացած ճարտարարուեստը, եւլն.։ Լրացուցիչ կերպով ալ՝ ռազմական ուժն ու դիւանագիտութիւնը կ՚որոշեն պետութեանց տիրապետական  կարողութիւնը։

Մամուլն ու հաղորդագրական յառաջացեալ միջոցառումները կը պատրաստեն գետինն ու մթնոլորտը այլազան ծրագիրներու իրագործման համար։ Որեւէ դէպք, նախապատրաստուած կամ ոչ, կրնայ պատրոյգը դառնալ միջպետական բախումներու, տեղական, շրջանային կամ՝ համաշխարհային պատերազմի։

Մեր 21րդ դարուն, Միացեալ Նահանգները կը թուի ըլլալ գերուժը։ Կը հետեւին Ռուսական Դաշնութիւնը, Չինաստանը, Եւրոպական Միութիւնը, Հնդկաստանը, Պարսկաստանը, եւլն.։

Ներկայ ժամանակներուն, Միացեալ Նահանգները ուղղակի կամ անուղղակի կերպով, զինուորապէս ու տնտեսապէս, պատուար քաշած է Ռուսաստանի ու Չինաստանի հանդէպ, առայժմ հակադրուելով անոնց դիւանագիտական շարժումներուն։ Եւրոպական Միութիւնը, դաշնակցելով հանդերձ Ամերիկայի հետ, գէթ տնտեսական գետնի վրայ, կը նախընտրէ պահել իր կենսական լայն յարաբերութիւնները մանաւանդ Ռուսաստանի հետ։

Հիւսիսային Քորէայի հրթիռային փորձարկութիւնները, վտանգաւոր «մարզանքներ» են, հաւանաբար հակակշռուած Չինաստանի կողմէ, Ամերիկայի «թափանցումներուն» հակադրուելու համար։ Հաւանական չէ, որ Միացեալ Նահանգները հաւանութիւն ձեռք ձգէ Չինաստանէն ու Ռուսաստանէն հարուածելու համար Հիւսիսային Քորէայի հրթիռային յենակէտները։

Պարսկաստանը, որ շրջան մը ենթարկուած էր տնտեսական պատժամիջոցներու Արեւմուտքին կողմէ՝ աթոմական հիւլէներու - հարուստ իւրանիումի -պատրաստութեան համար, ատենէ մը իվեր, Յուլիս 13, 2015ի համաձայնագրի հիմամբ, կեցուցած է այդ ծրագիրը, կամ՝ հրաժարած յիշեալ նախաձեռնութենէն։ Իրեն հանդէպ վերոյիշեալ կեցուածքին կամ պարտադրանքին հետեւանքով, Թեհրան դիրքորոշուած կը նկատուի, հակադրուելով շրջանէն ներս ամերիկեան քաղաքականութեան, մանաւանդ, որ զինուորապէս ալ առնչուած է Սուրիոյ կողքին, հոն շարունակուող քաղաքացիական պատերազմին։

Չմոռնանք Թուրքիան. նախագահ Էրտողանը հետզհետէ քմայքոտ դարձող քաղաքականութեան հետեւանքով, մանաւանդ երկրին բացարձակ իշխանավարութեան հասնելէ ետք, խնդրոյ առարկայ դարձուցած է իր երկրին ՆԱԹՕի անդամակցութիւնը։ Ցնորք դարձած է նաեւ Թուրքիոյ Եւրոպական Միութեան անդամակցութիւնը։ Զուգահեռաբար, Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմին, իր երկդիմի դերին ու դիրքորոշումներուն, ու գաղթականներու հարցը շահագործելուն համար, անտեսուած է թէ՛ Միացեալ Նահանգներէն, եւ թէ՛ Ռուսաստանէն։ Քրտական անկախութեան հարցով, ու վերջերս, իր կողմնակցութիւնը ի նպաստ Քաթարի, այս երկրի պայքարի ատեն Արաբական Թերակղզիի իր դրացիներուն հետ, աւելի վատթարացուցած է Թուրքիոյ քաղաքական մեկուսացումը։

Սիւննի-Շիի կրօնական պայքարը պիտի շարունակէ առկայծել։ Բնականաբար, չմոռնանք իսրայէլեան բազմակողմանի դերակատարութիւնը քուլիսներու ետին, միշտ արծարծուած պահելու համար հակամարտութիւնները, ու բռնկած պահելու կրակը շրջանին մէջ։

Միջին Արեւելքի հրաբխային գոյավիճակը թնճուկային բնոյթ ստացած է Իսլամական Պետութեան (ISISի) դէմ, մէկէ աւելի ճակատներու վրայ շարունակուող զինուորական բախումներու եւ ռմբակոծումներու հետեւանքով։ ISISի հաւանական պարտութիւնը դուռ պիտի բանայ մէկէ աւելի բարդութեանց կամ հարցերու լուծումին։ Շրջանի կարգ մը երկիրներու՝ Սուրիոյ, Իրաքի, Քիւրտիստանի սահմանագիծերու ճշդումը պիտի կարօտի երկարատեւ բանակցութեանց, միշտ ենթակայ մնալով միաժամանակ շրջանի երկիրներու միջեւ, ու մեծ պետութեանց կողմէ պահանջատիրական կամ տիրապետական գօտիներու ստեղծման։

Միջին Արեւելքի աշխարհագրական քառուղին, ռազմավարական իր դիրքին, եւ ընդերքի էական հարստութեանց հետեւանքով, պիտի մղէ մեծ պետութիւնները պահելու իրենց մնայուն շահագրգռութիւնը, ազդեցութեան գօտիները, ունենալու համար իրենց խօսքը, շրջանի երկիրներու, մանաւանդ Սուրիոյ եւ Իրաքի սահմաններու փոփոխութեան պարագային։ Ռուսաստանը, Պարսկաստանն ու Թուրքիան յատկապէս, պիտի չուզէին զրկուիլ իրենց ազդեցութեան գօտիներէն։

Միջին Արեւելքի վերոյիշեալ խառնակ համայնապատկերին դիմաց, շրջանի երկիրները, իսկ մեծ պետութիւնները իրենց հերթին, պիտի ճգնին իրենց առաւելագոյն կշիռը կամ ազդեցութիւնը ունենալ, մեկնելով իրենց երկրին տնտեսական ու ռազմավարական շահերէն։

Լրատուական մնացեալ խայտաբղէտ եւ երբեմն տրամաթիք քարոզաբանութիւնը պիտի շարունակէ կատարուիլ, ժողովուրդներու օրական սպառումին համար։

Լրահոս - 23 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։