Հայ
Յակոբ Մարտիրոսեան
Ընկերային հարցեր Ծնողական պարտականութիւններ
Ընկերային հարցեր Ծնողական պարտականութիւններ
Օգոստոս 24 , 2017 , 17:40

«Ո՞ւր էք, տունը չէ՞ք նորէն»: Հեռաձայնս կը հնչէ բարեկամի մը տան այցելութեան ժամանակ:

Յանցաւորի նման կը պատասխանեմ. «Չէ՛ բարեկամի մը տունը այցելութեան եկած ենք, բան մը կա՞յ, ի՞նչ եղած է տղաս»: Կարծէք յուսախաբ, պատասխանով կ՚ըսէ՝ «Չէ՛,  կը մտածէինք երեխաները ձեզի բերել, շատ կարեւոր տեղ ունէինք երթալու»: «Վաղը տունն ենք, այն ատեն բերէք» կ՚ըսեմ: «Լաւ, կը նայինք» կ՚ըլլայ պատասխանը, մեզ թողելով անորոշութեան մէջ:

Մէկ ժամ ետք կրկին կը հնչէ հեռաձայնը: «Լա՛ւ, գալ Ուրբաթ երեկոյ տո՞ւնն էք»: Կարծէք ժամադրութիւն կը խնդրէր մշտազբաղ գրասենեակէ կամ բժիշկէ մը:

Պարզապէս կը գթամ մեր զաւակներու սերունդին վրայ: Հազիւ հազ գործ, պաշտօն գտած, տուն տեղ կազմած, ամուսնացած և զաւակ կամ զաւակներ ունեցած այս սերունդը, կարծէք այսօր կ՚ապրի դիւահար կեանքով: Այնքան ծանրաբեռնուած և մոլեգնած կը թուին ըլլալ իրենց կեանքին օրերը գործով, ապրուստով և ընտանեկան կեանքի հոգերով, որոնք աւելորդ ժամանակ չեն թողուր իրենց ընկերային կեանքին: Ստիպուած՝ անոնք կը դիմեն ծնողներու կամ արտաքին որևէ օգնութեան:

Շտապ կը նայիմ օրացոյցիս տեսնելու համար, թէ այդ օր ազատ ենք թէ ոչ: «Ա՛յո, տունն ենք, բայց եղբօրդ զաւակը, Մայիսը մեր մօտն է, անոնք ալ «տեղ» ունին երթալիք, եթէ համաձայն էք որ երեխաները միասին խաղան, բերէ՛ք»:  Պահ մը լռութիւն կը տիրէ, նշան՝ խորհրդակցութեան տիկնոջ հետ, ապա կը պատասխանէ. «Լաւ, միայն թէ չպիտի ձգէք որ Մայիսը ծեծէ Մովսէսը» (իր զաւակը): «Չէ՛, չէ՛, անհոգ եղիր տղաս, չենք ձգեր, հանգիստ կը խաղան իրարու հետ»: Կը շարունակէ. «Յետոյ, քաղցրեղէն մի տաք իրենց, ասոնք կը կատղին և մեզ կը փզկտեն յետոյ», կամ՝ «ամէն ուզածնին մի՛ տաք, մի՛ շփացնէք»: «Լա՛ւ, լա՛ւ, անհոգ եղիր» կը պատասխանեմ պարզապէս՝ կարճ կապելու համար, կարծէք մոռցած է, թէ մե՛նք զինք աշխարհ բերած և մեծցուցած ենք:

Շատ լաւ կը գիտակցինք, թէ մեր նորահաս մատղաշ սերունդը այսօր, տարբեր մթնոլորտի մէջ կը սնանին ու հասակ կ՚առնեն: Արդեօք ուտելիքնե՞րն են պատճառը իրենց այդ «տարբեր» եռանդին, աշխուժութեան և վերջապէս՝ լուսահոգի Պրն. Երուանդ Պապայեանին խօսքով՝ «անհանդարտութեան», չըսելու համար չարութեան:  Մեր այս նորագոյն սերունդը, այսօր գլած անցած է բոլոր հայկական սովորութիւնները, բարքն ու վարքը: Անոնք, այստեղ, հասակ կ՚առնեն օտար միջավայրի բարքով ու վարքով, օժտուած նորագոյն արուեստական գիտելիքներով և սարքերով. իսկ պայքարիլ անոր դէմ... արդէն անհնար է մեզի համար:

Կը յիշէ՞ք ժամանակին, երբ մեր զաւակները պատանի էին, յետոյ դարձան երիտասարդներ: Անոնք մեզմէ հրաման պէտք էր առնէին տեղ մը երթալու համար: Չէ՞: Հազար ու մէկ հարցումներ կը տեղացնէինք իրենց գլխուն. «Ո՞վ է ընկերդ, որո՞ւ զաւակն է, ո՞ւր կ՚երթաք, մի՛ ուշանաք, ժամը 11էն առաջ տուն կ՚ըլլաս, ո՛չ չես կրնար» և այլ հազարաւոր հարցումներ ու պրպտումներ, գիտնալու, դասաւորելու, ուղղելու և վերջապէս՝ կրթելու համար զաւակներդ հայկական սովորութիւններով և վարք ու բարքով:

Մեր զաւակները, որոնք տակաւին հայկական շունչով հասակ առած են այստեղ, կը տատանին մեր և իրենց զաւակներուն սերունդներուն միջեւ եղած տարբերութիւններով, ջանալով պահել այն ինչ որ ժառանգած են մեզմէ: Դժբախտաբար այստեղ կ՚իշխէ դառն իրականութիւնը, երբ անկարող կը դառնայ կամքը, ենթարկուելով օտարի հզօր յորձանուտին:

Երբ մեր զաւակները կը դառնան խիստ պահանջկոտ իրե՛նց զաւակներուն հանդէպ, անոնց վարուելակերպին, ծնողական պարտականութիւններուն, կրթութեան և հայկականութեան պահպանողական սովորութիւններու ուսուցումով, այն ժամանակ է որ անոնք կը բախին իրենց և իրենց զաւակներուն սորված ապրելակերպի տարբերութիւններուն, ջանալով պահել այն ինչ որ ունին, փոխանցելու համար իրենց զաւակներուն:

Ահաւասիկ՝ մեծ հօր և մեծ մօր ծնողական պարտականութիւն մը Ամերիկայի մէջ, իրենց հանգստեան կոչուած տարիներուն: Անհրաժեշտ իրողութիւն մը, զոհողութիւն մը ընծայուած մեր զաւակներուն, իրենց օգտին և օգնութեան, որպէսզի անոնք իրենց կարգին, կարենան դաստիարակել իրենց զաւակները արժանի և հայավայել ձեւով, ապա թէ ոչ, իրենց առանձին ձեռնարկումը, անհնարինի նման արարք մը պիտի ըլլար:

Չենք այպաներ մեր զաւակները իրենց ընթացքին համար: Եթէ միայն իմանաք անոնց կրած աշխատանքային չարչարանքները, տքնաջան ու հեւիհեւ վազքը իրենց ապրուստի ճարման համար, երանի կու տաք հին օրերուն:

Հապա սա անիծեալ «սթրէս» կոչուա՞ծը: Յաճախ անոր ծայրն ալ մեզի կը հասնի:

Լրահոս - 22 Սեպտեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։