Հայ
Մինաս Գոճայեան
ԴՈԿՏ. ԱՐՏԵՄ ՍԱՐԳՍԵԱՆ - 75
ԴՈԿՏ. ԱՐՏԵՄ ՍԱՐԳՍԵԱՆ - 75
Սեպտեմբեր 07 , 2017 , 14:34

– Բարեւ Արտեմ, այդ ե՞րբ սուսիկ-փուսիկ 75 տարեկան եղար,– հարցուցի հեռաձայնով։

            Ինչպէս որ կ՚ակնկալէի եւ ատիկա իր նկարագրին անբաժան մասն է եղած միշտ, երգիծանքով պատասխանեց.

            – Բայց . – է՛լ աւելի երիտասարդ կը զգամ ինքզինքս։

            Արտեմ Սարգսեանը Գանձակէն է (Գեանջա, Կիրովապատ), հի՜ն-հին բնակավայր մը՝ իր ինքնուրոյն հայաբնակչութեամբ, ազգային աւանդական հինաւուրց սովորութիւններով, կարգ ու սարքով եւ նիստ ու կացով։ Ամէնէն նշանաւոր անձը, որ տուած է Գանձակը՝ Կիրակոս Վրդ. Գանձակեցին է՝ պատմիչ, րապունապետ, 1202-1271։ Բազմանդամ ընտանիքի մը զաւակներէն մէկն է Արտեմը. ընտանիք մը, որ մեր ազգին տուած է գիտութեան ու բանասիրութեան մէջ տաղանդաւոր անձեր։ 1915ը հոս ալ տեսաւ իր հաշուեյարդարը եւ Սարգսեաններու ընտանիքը որոշեց հաստատուիլ Խորհրդային Հայաստանի մայրաքաղաքը։

            Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժնի փայլուն ուսանողը շուտով դարձաւ Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Կաճառի փնտռուած գիտաշխատողը։ Արտակարգ աշխատասէր, ճկուն, բազմակողմանի խոր զարգացումով աչքի զարնող Արտէմը 1972ին կը գործուղղուի Կիպրոսի Մելգոնեան Հաստատութիւն, որպէս բարձրագոյն կարգերու Հայոց լեզուի, գրականութեան եւ գրաբարի դասախօս։ Իր հսկողութեան ներքոյ վարժարանի սաները կը յաջողին բարձր գնահատականներով ստանալ անգլիական GCE-ի վկայագրեր։

            Արտեմ Սարգսեան շուտով տիրապետեց Արեւմտահայերէնին եւ հրատարակեց բառարան, որ մինչեւ օրս կրնայ ծառայել բանասէրներուն եւ ուսանողներուն։ Ան հրատարակած է նաեւ այլ բառարան մը եւ ուրիշ բառարաններ ալ ունի, որոնք կարգի կը սպասեն…։ Հեղինակ է 11 մենագրութիւններու եւ աւելի քան 90 գիտական յօդուածներու։

            Դոկտ. Ա. Սարգսեան երկրորդ անգամ 1978ին ղրկուեցաւ Կիպրոսի Մելգոնեան Հաստատութիւն, ուր ծառայեց եւս չորս տարի։ Հոս է որ մեր ընտանիքն ու Սարգսեաններու ընտանիքը մտերմացան, իսկ տողերուս հեղինակն ու յոբելեարը միասնաբար եւ ձեռք տուած յաջողցուցինք կարգ մը հայագիտական եւ հայերէնի դասաւանդման ծրագիրներ ներմուծել մեր կրթական ծրագրին մէջ։ Այստեղ պարտք կը զգամ յիշեցնել, թէ Հաստատութեան տնօրէնուհին՝ Տիկ. Սօսի Պետիկեան, թիկունք կեցաւ մեր ուսումնական նոր մօտեցումներուն։

            Բոլորովին նոր հանգրուան մը սկսաւ Արտեմ Սարգսեանի կեանքին մէջ ի Հայաստան, երբ ան սկսաւ զգալի ներդրում ունենալ  եզրաբանութեան կոմիտէին մէջ։ Մինչեւ օրս իր ստեղծած բառերը եւ եզրերն ու եզրոյթները կը գործածուին մեր մայրենիին մէջ (գեղասահք եւ այլն)։

            Յայտնութիւն մըն էր Արտեմ Սարգսեանի պատկերասփիւռի «Մեր Լեզուն Մեր խօսքը» հաղորդաշարը 80ական թուականներուն։ Կրնամ անվարան ըսել, թէ Հայաստանի հասարակութիւնը եւ յատկապէս մտաւորականութիւնը անհամբեր կը սպասէին 80ական թուականներու պայմաններուն ներած չափով արդիական ու աշխոյժ հաղորդումներուն։ Կը յիշեմ, Երեւանի մէջ թէ այլուր, օտար բառեր գործածողներու համար «մղձաւանջ» մըն էր այս հաղորդումը, իսկ երբ Արտեմ իր օգնական նկարահաններով կը մօտենար քաղաքացիներուն, վերջիններս ինքզինքնին կը հաւաքէին (ի՜նչ երանելի օրեր…)։

            2000ական թուականներուն Դոկտ. Արտեմ Սարգսեան ապացուցեց որ գեղարուեստական գրականութեան մէջ ալ ունի շնորհներ, ապացոյց` 2008ին հրատարակած «Քսանմէկհազար օրը» (յուշագրութիւն, 2008) եւ «Փրկութեան բանալին. 12/12/12». վերջինս գրականութեան երեւակայութեան ոճին կը պատկանի (fiction)։ Երկու գործերն ալ կը յատկանշուին բարեմիտ երգիծանքով։

            Դոկտ. Արտեմ Սարգսեան, իր կողակիցը՝ Ալինա Խաչատրեան-Սարգսեանը, զաւակները՝ Բագրատն ու Վահագնը 1990ական թուականներուն ստեղծեցին իրենց հեռուստակայանը Երեւանի մէջ, ապա անիկա փոխադրուեցաւ ԱՄՆի Քալիֆորնիա նահանգի Կլենտէյլ քաղաքը եւ այսօր հայութեան յայտնի է USArmenia անունով։ Վերջինս ձեռներէց ղեկավարութեամբ Բագրատին ու Վահագնին կը հանդիսանայ կարեւոր զանգուածային հաղորդակցութեան միջոց մը։ Տիկին Ալինան, որ նոյնպէս յուշագրութեան մը հեղինակն է, ձեռնհասօրէն կը վարէ «Հայաստան-Սփիւռք» հաղորդաշարը։

            Հայաստանի Գիտութիւններու Կաճառի թղթակից անդամը եւ պետական մրցանակի արժանացած Դոկտ. Արտեմ Սարգսեան տակաւին կրնայ հպարտանալ իր երիտասարդական աւիւնով ու աշխուժութեամբ։ Մեր փափաքն է, որ 75ամեայ մեր բարեկամը, գործակիցն ու գիտութեան մարդը նոր անակնկալներով հարստացնէ իր կենսագրութիւնը։

Լրահոս - 22 Սեպտեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։