Հայ
Յակոբ Մարտիրոսեան
Մեծն Բրիտանիա
Մեծն Բրիտանիա
Սեպտեմբեր 14 , 2017 , 12:51

21-րդ դարու մէջ իր «մեծութիւնը» կորսնցուցած կայսրութիւն մը, որ այսօր կը տատանուի ինքն իր վրայ, ներքին և արտաքին քաղաքական, տնտեսական և մանաւանդ՝ խռովարարական արարքներու հետեւանքէն տապալելու վտանգով: Մեծն Բրիտանիա այսօր, հազիւ հազ կարողացած է կառավարութիւն մը կազմել Թերեզա Մէյի գլխաւորութեամբ, որ նշանակուած էր Անգլիոյ թագուհիին կողմէ 13 Յուլիս 2016ին, առանց կարենալ համախմբելու երկրին գլխաւոր քաղաքական հոսանքները, որոնք յարատեւ սպառնալիք են իր պահպանողական պաշտօնին: Երկիրը գահավէժ ընթացքի մէջ է իր սովորական «անգլիական» ապրելակերպէն, վերջին տասնամեակներուն կատարուած ընկերային կեանքի յարափոփոխ ընթացքով, ուր հարիւր հազարաւոր օտար գաղթականներ խուժած էին  այնտեղ, իրենց երկիրներէն խոյս տալով, յուսալով և ակնկալելով աւելի բարեկեցիկ կեանք և ապրուստ այնտեղ: Մեծն Բրիտանիոյ մաս կազմող երկիրները կամ ինքնավար շրջաններն են՝ Անգլիա, Ուէյլզ, Իռլանտա եւ Սկովտիա: Վերջերս Սկովտիա մազապուրծ պրծաւ իր երկրի անկախութեան հռչակումէն ժողովրդային քուէարկութեամբ, մնալով Մեծն Բրիտանիոյ ընտանիքին մէջ: Անշուշտ բոլորս քաջատեղեակ ենք անցեալի հարիւր տարիներու խլրտումներուն, խռովութիւններուն և յեղափոխական իրադարձութիւններուն մասին, որոնք տեղի կ՚ունենային Իռալանտայի և Անգլիոյ իշխանութիւններուն միջև, որոնք վերջապէս յանգեցան Իռլանտայի բաժանման և ապա՝ նոր համաձայնութեան:

Դարերու ընթացքին, Մեծն Բրիտանիոյ արտաքին քաղաքականութիւնը միշտ եղած է անխնայ, նուաստացուցիչ և տիրակալ, աշխարհի բոլոր այն երկիրներուն և անոնց ժողովուրդներուն հանդէպ, ուր անոնք նոյնիսկ եթէ հոն ոտք դրած են «բարեկարգման, զարգացման, գործակցութեան և այլ բարի» նպատակներով:

Կար ժամանակ, երբ Բրիտանական կայսրութիւնը կ՚իշխէր աշխարհի «ջուրերուն», օգտագործելով գրաւած երկիրներու մարդուժը իր գոյատեւման համար: Մինչև այսօր գոյութիւն ունեցող 52 Քամընուէլթ երկիրները (Commonwealth countries), մեծ ու փոքր, մասամբ կը հետեւին անգլիական քաղաքականութեան, և վերիվերոյ ունին հասարակած գործակցութիւն տնտեսական, գաղթականական, որ հետագային պատուհասը պիտի դառնար երկրին ներքին քաղաքացիական, ընկերային, ապահովական կեանքին և այլ մարզերու մէջ: Մեծն Բրիտանիա 1961էն ի վեր կը ջանար անդամակցիլ Եւրոպական Միութեան, որ այն ժամանակ կը վայելէր Միացեալ Նահանգներու հովանաւորութիւնը և Քամընուէլթի երկիրներու մեծ մասը կը փափաքէր գործակցիլ անոր հետ: Երկար փորձերէ ետք, 1 Յունուար 1973ին ան վերջապէս կարողացաւ մուտք գործել Եւրոպական Միութիւն, Ֆրանսայի դրժումներէն ետք:

Այսօր ան կը տառապի առաջին՝ քամընուէլթի գաղթականական օրէնքներուն թոյլտուութիւններուն և երկրորդ՝ Եւրոմիութեան մասնակցութեան  պատճառներով, որոնց հետեւանքով երկիրը լեցուած է օրինաւոր և անօրէն գաղթականներու բազմութիւններով, որոնց մեծամասնութիւնը կը պատկանի իսլամ կրօնքին, գալով՝ Փաքիստանէն, Աֆղանիստանէն, Սուրիայէն, Իրաքէն, Իրանէն, Հնդկաստանէն և ափրիկեան երկիրներէ:

Երկրին ներքին անդորրը խախտած է նայած տարբեր սովորութիւններու ներխուժման, որոնք իրենց հետ բերած են իրենց երկիրներու սովորութիւնները, առանց կարենալ համընկնելու երկրին սովորութիւններուն:

Երկրին գաղթականական ներհոսքը այնքան հզօրացաւ 2015-2017 տարիներուն, որ պատճառ դարձաւ երկրի ընկերային կեանքի խախտումին և տնտեսական մեծ տագնապի, երկիրը մղելով դէպի պարտադիր ելքի՝ Եւրոպական միութենէն, կանխելու համար այդ արտասովոր երեւոյթը, որմով կը տառապին նաև եւրոպական այլ երկիրներ:

Այսօր, Մեծն Բրիտանիոյ մէջ այնքան արմատացած է իսլամ տարրը, որ ինքզինք կը պարտադրէ իր ուրոյն օրէնքներով և պահանջքներով, մանաւանդ՝ երբ երկրին մէջ 9 քաղաքապետեր իսլամ են, Լոնտոն մայրաքաղաքը ներառեալ: Անոնք ունին 3000 մզկիթներ, 130 «շարմա» և 50 «շարիա» դատարաններ, երկրին որոշ մասերու մուտքը արգիլուած է ոչ իսլամներուն, կիներուն 78 տոկոսը չ՚աշխատիր, օգտուելով պետական ընկերային համակարգի շնորհումներէն, նոյնպէս՝ տղամարդոց 63 տոկոսը: Իւրաքանչիւր ընտանիք ունի առնուազն 6-8 երեխայ, որոնք նոյնպէս կ՚օգտուին պետական ընկերային համակարգի շնորհումներէն և վերջապէս՝ Մեծն Բրիտանիոյ բոլոր դպրոցներուն մէջ կը մատակարարուի «հալալ» միս:

Մեծն Բրիտանիա, եւրոպական այլ երկիրներու նման, որոնք ներմուծեցին այդ գաղթական հոսքը, կը ջանար համընկնեցնել այդ իր ընկերային համակարգին հետ, օգտագործելով անոնց բանուորական ուժը: Արդիւնքը սակայն յուսախաբութիւն ստեղծեց ոչ միայն Անգլիոյ մէջ, այլ նաև համայն Եւրոպայի մէջ, որոնք ընդունած են գաղթականներ:

Տակաւին, հակառակ այս բոլոր առանձնաշնորհումներուն, ձրիակերութեան և անհատնում պահանջքներու գոհացման, տակաւին կը կատարուին ահաբեկչական արարքներ նոյն անհատներուն կողմէ, ինչպէս տեսած ենք անցեալ և այս տարիներու ընթացքին:

Այնպէս կը թուի, թէ Մեծն Բրիտանիա բնաւ պիտի չկարենայ գոհացում տալ ասոնց անհատնում պահանջքներուն:

Քաղաքական և տնտեսական գետնի վրայ իր առաջնահերթութիւնը կորսնցուցած Մեծն Բրիտանիան այսօր կը յենուի Միացեալ Նահանգներու նեցուկին, վերջին օրինակով՝ միջինարեւելեան երկիրներու արհեստականօրէն ստեղծուած պատերազմէն և  ռազմամթերքի համաձայնութիւններէն օգտուելով:

Պատմութիւնը վկայ է կայսրութիւններու տապալումին:

 

Լրահոս - 17 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։