Հայ
Գէորգ Քէօշկէրեան
Ճամբորդական տպաւորութիւններ Ճափոնէն
Ճամբորդական տպաւորութիւններ Ճափոնէն
Հոկտեմբեր 12 , 2017 , 13:22

Սեպտեմբեր ամսուան մէջ բարեբախտութիւնը ունեցայ ճամբորդելու Ճափոն, բարեկամիս՝ Արա Կէպէշեանի հետ։ Թէեւ մեր ճամբորդութեան տեւողութիւնը միայն մէկ շաբաթ էր, սակայն մենք առիթը ունեցանք այցելելու հինգ քաղաքներ եւ վայելելու Ճափոնի բնական գեղեցկութիւնն ու վերահաս դառնալու անոր ժողովուրդին կենցաղին եւ յատկապէս ճափոնցիին նկարագրին։

Հայկական ասացուածքը կ՚ըսէ.

«Աշխատանք, կամք ու կորով

Երեք ձիրքեր են որով,

Մարդ՝ երկնի վրայ թէ երկրի

Անպայման կը յաջողի»։

Իսկ՝ ճափոնցիին նկարագիրը բնորոշելով, ես պիտի ըսեմ.

«Կարգապահութիւն, մաքրութիւն եւ յարքանք

Երեք առաքինութիւններ են որով,

Ճափոնցին կ՚ապրի եւ կը հմայէ

Այցելուները՝ իր երկրի»։

Ճափոնի մէջ՝ առհասարակ, աղբի թիթեղներ չկան եւ սակայն փողոցները շատ մաքուր են, որովհետեւ մարդիկ վարժուած են իրենց թափելիք իրերը պահել իրենց գրպաններուն մէջ, մինչեւ որ տուն գան եւ աղբանոցը նետեն զանոնք։ Սա վերոյիշեալ մաքրութեան յատկանիշն է։

Գալով կարգապահութեան՝ հանրակառք, թանգարան կամ հանրային որեւէ զբօսավայր մտնելու համար, մարդիկ մէկ շարքի վրայ կարգի կը կենան եւ համբերութեամբ կը սպասեն, որ իրենց հերթը գայ եւ մուտք գործեն հոն։

Ինչ կը վերաբերի յարգանքին, ամէն անգամ որ մեր ինքնաշարժը մօտենար պանդոկին՝ սպասեակները կը վազէին եւ դուռը կը բանային ու գլխի թեթեւ հակումով մը մեզ կը բարեւէին։ Գլխի այդ հակումները կը շարունակուին միւս սպասեակներուն կողմէ, մինչեւ որ հասնիս վերելակին դուռը։ Հաճելի, սակայն ձանձրացուցիչ սովորութիւն մը՝ մեզի համար...

Հիմա գանք Ճափոնի քաղաքական իրավիճակին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք քարուքանդ եղած Ճափոնը՝ այսօր իր յառաջդիմութեամբ եւ բարգաւաճութեամբ կը մրցի Ամերիկայի, Գերմանիոյ եւ Չինաստանի հետ։

Ճափոնի բնակչութիւնը կը հաշուէ 130 միլիոն, որուն 13 միլիոնը` այսինքն տասը տոկոսը, կը բնակի մայրաքաղաք Թոքիոյի եւ անոր արուարձաններուն մէջ։

Մեր ճամբորդութեան ընթացքին՝ զիս ամէնէն շատ տպաւորեց Ֆուճի լեռը, որուն ստորոտը կը գտնուի Քաուակուչի լիճը։ Երբ լիճի ափի մեր պանդոկէն կը նայէի այդ լեռան՝ կարծես մտքիս հեռապատկերին վրայ կ՚ուրուագծուէր Մասիս սարն ու անոր ստորոտը տարածուող Արարատեան դաշտը...

Լեռան բարձրութիւնն է 3,776 մեթր ու հրաբխային այդ լեռը վերջին անգամ պոռթկում ունեցած է 1707 թուականին։ Մենք բարձրացանք լեռ մագլցողներու մինչեւ հինգերորդ կայանը, որ կը գտնուի ծովու մակերեսէն 7,550 ոտք բարձրութեան վրայ, մօտէն ըմբոշխնելու ճափոնցիին համար սրբադասուած այդ վեհաշուք լեռը։

Վերադառնալով լիճի ափի մեր պանդոկը, պէտք է ըսել որ խաղաղ եւ հանգիստ գիշեր մը անցուցինք, որովհետեւ այդ քաղաքը կոչուած է ըլլալու զբօսավայր մը միայն՝ հեռու սովորական քաղաքի մը ժխորէն եւ ինքնաշարժներու աղմկարար երթեւեկէն։

Ինծի համար սակայն շատ աւելի հետաքրքրական էր պանդոկի հանքային տաք ջուրի աւազանը, որուն մէջ մտնելու համար պէտք էր յատուկ արարողութեան մը հետեւէինք։ Նախ մերկ վիճակով սովորական բաղնիք կ՚առնես, յետոյ միայն կրնաս հանքային տաք ջուրի աւազանը մտնել, որմէ ետք պէտք է դարձեալ սովորական բաղնիք առնել եւ այսպէս շարունակաբար։ Իսկ հանքային ջուրին աւազանին մէջ՝ կրնաս առաւելագոյն 3-4 վայրկեան մնալ, այլապէս մորթդ կը վնասուի...

Հոս պէտք է աւելցնեմ, որ հանքային տաք ջուրի աւազանները երկսեռ չեն, այլ՝ տղամարդոց զատ եւ կիներու զատ աւազաններ կան՝ թէ բացօթեայ եւ թէ ալ գոց սենեակներու մէջ։ Ինծի համար հաճելի եւ օգտակար նորութիւն մըն էր այս եզակի երեւոյթը։

Մեր խումբին, որուն մաս կը կազմէին 26 անդամներ Ամերիկայի զանազան քաղաքներէն, կեցութեան յաջորդ կայանն էր Քիոթօ քաղաքը, որ աւելի քան հազար տարի եղած է Ճափոնի մայրաքաղաքը։ Հոս գտնուած միջոցիս, միօրեայ այցելութեամբ մը գացինք Օսաքա եւ Նարա քաղաքները։ Օսաքա Ճափոնի երկրորդ բազմամարդ քաղաքն է որ իր աղմկարար՝ սակայն ծայր աստիճան խանդավառ ժողովուրդով, շատ կը տարբերի Ճափոնի մարդաշատ միւս քաղաքներէն։

Քիոթոյէն Թոքիոյ մեր ճամբորդութիւնը կատարեցինք արագընթաց հանրակառքով (bullet train): Իւրաքանչիւր ճեպընթաց ունի 16 կառք եւ կ՚ընթանայ 185 մղոն արագութեամբ։ Ճեպընթացի գործածութիւնը սկսած է 1964 թուականին՝ միջազգային ողիմպիական խաղերու ընթացքին, Թոքիոն կապելով Օսաքային։ Իսկ հիմա գործածութեան դրուած է 165 ճեպընթաց՝ որոնց եօթը գիծերը իրարու կը կապեն Ճափոնի զանազան քաղաքները։

Հետաքրքրական է գիտալ, որ մեր Ճափոն գտնուած միջոցին, վարչապետ Ապէ Հնդկաստան գացած էր ճեպընթացներու դրութիւնը պարզելու անոնց, միեւնոյն ժամանակ վաճառելու առաքելութեամբ։ Կրնա՞ք երեւակայել, եթէ հսկայ Հնդկաստանը համամիտ գտնուի, որքա՜ն շահաբեր գործառնութիւն մը պիտի ըլլայ այս մէկը Ճափոնի համար...

Որպէս կրօնք, Ճափոնի մէջ գոյութիւն ունի պուտտայականութիւնն ու Միքատոյի պաշտամունքը (Shinto-ism)։ Ճափոնցիներուն 80 տոկոսը կը հետեւի Միքատոյին, որ ուրիշ բան չէ, եթէ ոչ՝ նախահայրերու եւ հերոսներու պաշտամունքը։ Իսկ պուտտայականութիւնը ներածուած է Չինաստանէն, վեցերորդ դարուն։

Թոքիօ կեցութեան մեր վերջին օրը, առիթը ունեցանք այցելելու քաղաքի տեսարժան վայրերը, ներառեալ ազատութեան արձանը։ Այդ արձանը նուիրուած է Ֆրանսայի կառավարութեան կողմէ, սակայն Նիւ Եորքի արձանին բարձրութեան մէկ եօթներորդն է միայն։ Իսկ երիտասարդներ անոր շրջափակը կ՚օգտագործեն՝ ըստ մեր շրջապտոյտի անգլիախօս առաջնորդին, սիրահար որոնելու առաքելութեամբ։ Մէկ խօսքով, Թոքիոյի lovers’ lane-ն է ան...։

 

 

 

Լրահոս - 18 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։