Հայ
Գէորգ Քէօշկէրեան
Աշխարհի Տարօրինակութիւններէն
Աշխարհի Տարօրինակութիւններէն
Փետրուար 14 , 2020 , 10:42

Ինչո՞ւ Մարդիկ կը Փոխարինուին Շուներով . . .

Այս պատմութիւնը մեզի կու գայ Հիւսիսային Իռլանտայի մայրաքաղաք Պելֆասթէն։ Հիւսիսային Իռլանտան մաս կը կազմէ Մեծն Բրիտանիոյ՝ Անգլիոյ, Սկովտիոյ եւ Ուէյլզի կողքին։

Ուրեմն, արեւմտեան աշխարհի մէջ՝ սովորութիւն դարձած է որ եկեղեցւոյ պսակադրութեան արարողութեան ընթացքին, փոքրիկ աղջնակ մը (flower girl) հարսէն ընդառաջ քալէ եւ վարդերով զարդարէ անոր ճանապարհը՝ դէպի խորան։ Կայ նաեւ փոքրիկ մանչ մը (ring boy) որ բարձիկի մը վրայ զետեղուած հարսանեկան մատանիները կը տանի դէպի խորան։

Հիմա գանք մեր բուն պատմութեան։ Շան Մըքռօրի եւ Շէրի Աչըսըն պիտի ամուսնանան եւ անշուշտ իրենց պսակադրութեան արարողութիւնը տեղի պիտի ունենայ եկեղեցւոյ մէջ։ Բայց սովորական արարողութիւններէն կը տարբերի այս մէկը։ Հիմա թոյլ տուէք բացատրեմ թէ ի՞նչ ձեւով տարբեր եղած է վերոյիշեալ պսակադրութեան արարողութիւնը։

Ուրեմն վերոյիշեալ պսակադրութեան ring boy-ը մանչուկի մը փոխարէն՝ այս պարագային եղած է ամուսնացող զոյգին եօթ տարեկան շունը (տես նկարը), Ալֆի անունով։ Սակայն ինծի համար գոնէ մութ է շան սերը, արդեօք ան առու է՞ր՝ թէ էգ։ Իսկ եթէ էգ էր ան, թերեւս ring boy-էն՝ ring girl-ի պէտք է փոխուի այդ անունը, չէ՞ք խորհիր!

Մարդիկ կան որոնք տարօրինակութիւններով հանդէս կու գան, որպէսզի խօսուի իրենց մասին։ Խորքին մէջ՝ ոչ ring boy-ի եւ ոչ ալ ring dog-ի պէտքը կայ, հարս ու փէսին մատանիները փոխադրելու։ Այդ մատանիները շատ դիւրաւ կրնայ կնքահայրն ալ տայ իրենց, որ իրարու մատներուն անցնեն, բայց այդ պարագային՝ ոչ մէկը պիտի չխօսի իրենց մասին, այնպէս չէ՞ . . .

Հիմա հետաքրքրական է գիտնալ թէ ուրիշ ի՞նչ պարտականութիւններ պիտի յանձնուին ընտանիքի մը անբան անասուններուն, որպէսզի երթալէն նուազի մարդոց յանձնակատարութիւնները։ Արեւմտեան աշխարհը շատ արագ ձեւով առաջ կ՛ընթանայ եւ մեզի համար դիւրին չէ  ընկալել այդ բոլոր նորութիւնները, գէթ ներկայիս ու վերջ։    

Ինչո՞ւ Դպրոցները՝ Մէկ Օրով պիտի Փակուին . . .

Այս պատմութիւնը մեզի կու գայ Միացեալ նահանգներու Վըրճինիա նահանգէն։ Այս նահանգի Ֆէրֆէքս գաւառի հանրային դպրոցները տարին մէկ օր փակ պիտի մնան, 27 Յունուար 2020-էն սկսեալ։ Բայց ինչո՞ւ, հիմա թոյլ տուէք բացատրեմ եւ դուք ալ ինծի նման ափ ու բերան պիտի մնաք!

Արդարեւ՝ վերոյիշեալ դպրոցներու ուսումնական խորհուրդն է որ առած է այդ որոշումը, որպէսզի ուսանողները ազատ զգան այդ օր՝ բողոքի ցոյցերով (տես նկարը) հանդէս գալու փողոցները։ Իսկ այս խոտոր եւ աննախընթաց որոշման արդարացուցիչ պատճառը՝ ըստ այդ խորհուրդին, հետեւեալն է։

Դպրոցական աշակերտները պէտք է կարենան իրենց ընկերային հարցերը արծարծել եւ ներկայացնեն զանոնք հանրութեան, առ ի գիտութիւն։ Սա՝ կը պնդեն այդ «իմաստուն» խորհրդատուները, իրենց արդար իրաւունքն է եւ մենք պարտինք ընդառաջ երթալ անոնց սահմանադրութեամբ «խօսքի ազատութեան» շնորհուած իրաւունքներուն։

Բայց ինչո՞ւ փակ պահել դպրոցը . . . Թող անոնք դպրոցի ժամերէն դուրս գործադրեն սահմանադրութեամբ իրենց շնորհուած իրաւունքներու հետապնդումը։ Օրինակ՝ Շաբաթ օրերը,  չէ՞ք խորհիր որ սա արդար լուծում է իրենց ոդիսականին!

Սովորական է որ դպրոցները փակ պահուին պետական կամ կրօնական տօներուն եւ նաեւ ամառներն ու ձմեռնային ու գարնանային արձակուրդներուն։ Իսկ այս անսովոր արձակուրդը դիւր պիտի գայ միայն ուսուցիչներուն, որոնք այդ օրը տուն պիտի մնան եւ վայելեն իրենց հանգիստը։ Աշակերտները սակայն պիտի տուժեն միօրեայ դասաւանդութիւններ, սակայն որո՞ւ հոգը։

Միացեալ նահանգներուն մէջ, հանրային դպրոցներ կառավարելը նահանգային պարտաւորութիւն է։ Անանկ որ դաշնակցային (federal) միահամուռ օրէնք չկայ՝ որ նոյն օրէնքով կառավարէ բոլոր դպրոցները։ Նոյնիսկ երբեմն՝ ինչպէս վերոյիշեալ դէպքը ցոյց կու տայ, նոյն նահանգի տարբեր գաւառները (counties) կը որդեգրեն իւրայատուկ օրէնքներ՝ որոնց չեն ենթարկուիր մնացեալը։ Անհաւատալի այո, բայց իրաւ։

Ուրիշ օրինակ մըն ալ կարելի է յիշել Ուաշինկթըն նահանգի Սիաթըլ քաղաքի ուսումնական խորհուրդի վերջերս տակաւին որդեգրած մէկ օրէնքը՝ ըստ որուն անոնք որոնք հարսանիթի (measles) դէմ չեն պատուաստուած, չեն կրնար հանրային դպրոց յաճախել։ Առ քեզի՝ ամերիկա . . .

 

 ԳԷՈՐԳ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Լրահոս - 28 Փետրուար 2020
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։