Հայ
Վաչէ Սեմերճեան
Աշխատանքային Օրուան արձակուրդը
Աշխատանքային Օրուան արձակուրդը
Սեպտեմբեր 07 , 2016 , 19:01

Սեպտեմբեր ամսուան առաջին Երկուշաբթին արձակուրդի օր մըն է Միացեալ Նահանգներու տարածքին, ճանչցուած որպէս ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՕՐ, երբ արձակուրդ տալով մենք մեզի, յիշատակած կ՛ըլլանք ամերիկեան ճարտարարուեստին եւ աշխատանքային բոլոր օրերուն արժանիքները եւ անոնց կարեւորութիւնը ամերիկեան մեր կեանքին մէջ։ Labor Day-ը արձակուրդի օր է, եւ նոյն ատեն, ամառնային երկու ամիսներուն աւարտը յայտնող վերջին Երկուշաբթին, որ սովորաբար կը ճանչցուի որպէս «խորովածի վերջին Երկուշաբթին...»։

Յիշատակուիլ սկսելէն շուրջ հարիւր տարի ետք, տակաւին հարց կը ծագի թէ որո՞ւ թելադրութեամբ սկսաւ Աշխատանքային Օրը որպէս արձակուրդ նկատուիլ։

Կարգ մը արձանագրութիւններ ցոյց կու տան, որ Փիթըր ՄըքԿուայր՝ Ամերիկեան Աշխատանքի Դաշնութեան հիմնադիրներէն մին, առաջին անձն էր, որ թելադրած է Աշխատանքային Օրուան գաղափարը։ Պահպանելով ամերիկեան երկուութեան սովորութիւնը, շատեր կը հաւատան որ մեքենագէտ Մէթիւ Մէկուայր կոչուած աշխատաւորը զարգացուցած է Օրուան գաղափարը։ Հոս յառաջ կու գայ երրորդ հարց մը. ՄըքԿուա՞յր թէ Մէկուայր... ո՞րն է ճիշդը. արդեօ՞ք նոյն անձի մասին է խօսքը. տակաւին չէ ճշդուած։ Շատ ալ կարեւոր չէ առաջին թելադրողին անունը ճանչնալ։

Անորոշութիւնը շարունակելով, պատմական իրողութիւն է, որ 1882-ին Փէթըրսըն, Նիւ Ճըրզիի Մեքենագէտներու Ընկերակցութեան քարտուղար Մէթիւ Մէկուայրի թելադրութեան վրայ, Աշխատանքի Կեդրոնական Միութիւնը կ՛առաջադրէ Աշխատանքի Օրուան ցուցարարութիւն մը եւ փիքնիք մը կազմակերպել։

Ուրեմն, Աշխատանքի Օրը Նիւ Եորքի մէջ յիշատակելու համար կ՛առաջարկուի Երեքշաբթի, Սեպտեմբեր 5, 1882 թուականը։ Աշխատանքային միութիւնները կ՛որոշեն տողանցքներ կազմակերպել, որոնց կը մասնակցին մօտ 20,000 բանուորներ, եւ որոնք կը յօժարին իրենց օրավարձքէն հրաժարիլ՝ ցուցարարութեան համար...։ Տարի մը ետք, նոյն կազմակերպութիւնը Աշխատանքի Օրը կը յիշատակէ 1883 Սեպտեմբեր 5-ին։

Սովորութիւն դառնալ սկսող յիշատակութիւն մը։

Տարի մը ետք, 1884-ի Սեպտեմբերի առաջին Երկուշաբթիի յիշատակութեան կը հրաւիրուին նոյնատիպ կազմակերպութիւններ՝ Նիւ Եորքի մէջ։ Գաղափարը արմատ կը նետէ եւ 1885-ին բնական կերպով, օրը կը յիշատակուի ճարտարարուեստի բազմաթիւ կեդրոններուն մէջ։ Նիւ Եորքի մէջ սկսուած Յիշատակութիւնը 1887 թուականին որդեգրուեր էր Օրեկոնի, Մէսեչուսէցի, Նիւ Ճըրզիի եւ Քոլորատոյի նահանգներուն մէջ։

Ինչպէս սովորութիւնն էր ամերիկեան հոգեբանութեան, Սեպտեմբերի տողանցքները իրենց մրցակիցը ունեցեր էին այլ նահանգներու մէջ։ 1886 Մայիս 1-ին, Բանուորներու Օրուան առիթով, Շիքակոյի Հէյմարքէթ հրապարակին մէջ կատարուող ցոյցին, ռումբ մը կը պայթի եւ եօթը ոստիկաններ ու չորս մասնակիցներ կը մահանան։ Պէտք է յիշել, որ Մայիս 1-ի ցուցարարութիւնը արդէն սովորական դարձեր էր եւրոպական կեդրոններուն մէջ... խորհրդայիններու կազմակերպած ցոյցերէն տասնամեակներ առաջ։

Յաջորդող տարիներու տողանցքները եւ ցոյցերը աւելի պրկուած կը դառնան։

Սեպտեմբերի հի՞նգ թէ Մայիս մէկ...։

Փուլման շոգեկառքի կեդրոնին գործադուլէն ետք, նախագահ Կրովըր Քլիվլընտ եւ Ուաշինկթընի օրէնսդիրներ, 1894-ին, կ՛որոշեն դաշնակցային արձակուրդի Աշխատանքի Օր նկատել Սեպտեմբեր 5-ին կատարուող յիշատակութիւնը, որպէս Աշխատանքի Օր՝ LABOR DAY։

Ուրեմն իրարու յաջորդող տխուր դէպքերը պատճառ կը դառնան, որ ամերիկեան կառավարութիւնը Բանուորներու Օր մը ընտրէ որպէս Աշխատանքի Յիշատակութեան Օր։ Իսկ 1894 Յունիս 28-ին Ծերակուտական Ճէյմս Հենտըրսընի առաջարկով, Ծերակոյտը կ՛ընտրէ տարուան Սեպտեմբերի առաջին Երկուշաբթին՝ որպէս Աշխատանքային Օր, յիշատակութեան օր՝ դաշնակցային արձակուրդներու շարքին։ Սովորութիւն մը, որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր։

Կ՛արժէ յիշել, որ բնական եւ սովորական դարձած Աշխատանքի Օրը տակաւին իր մրցակիցը ունի, շնորհիւ ձախակողմեան շարժումին, որուն համար Մայիս մէկի Բանուորներու Միջազգային օրը տակաւին անպաշտօն կերպով կը յիշատակուի ամերիկեան քանի մը կեդրոններու մէջ, բայց մասնաւորաբար Եւրոպայի, Միջին Արեւելքի եւ այլ վայրերու մէջ, ուր ձախակողմեան թեքումով կուսակցութիւններ իրենց գոյութիւնը կը պահեն։

Սրամտութեամբ մը յայտնուող սա կարծիքը յատկանշական է. «Մայիսեան Օրը առնչուած է ՆՈՒԱԶ ԳՈՐԾ բայց ԱՒԵԼԻ ՎՃԱՐՈՒՄԻՆ, իսկ Աշխատանքի Օրը կ՛արժեւորէ ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՎԵՀՈՒԹԻՒՆԸ...»։

 

 

 

 

Լրահոս - 23 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։