Հայ
Սարգիս Մինասեան
Ձախող պետական հարուածը Թուրքիոյ մէջ եւ անոր անդրադարձները
Ձախող պետական հարուածը Թուրքիոյ մէջ եւ անոր անդրադարձները
Սեպտեմբեր 08 , 2016 , 23:15

Անցեալ Յուլիս 15-ին, պետական հարուածի փորձ մը կատարուեցաւ, գլխաւորաբար Անքարայի եւ Իսթանպուլի մէջ, օդուժի սպայակոյտի  քանի մը անդամներու, ինչպէս նաեւ զինուորական եւ ապահովական ուժերու կարգ մը միաւորներուն կողմէ։ Առաջնորդուած Ինճիրլիքի զինուորական օդանաւակայանին մէկ զօրավարին կողմէ, «Խաղաղութեան տան մէջ» կոչեցեալ շարժումին զինուորական խորհուրդը, ռմբակոծել տուաւ Անքարայի Խորհրդարանը, գրաւելով կարգ մը բանալի կեդրոններ, յատկապէս մայրաքաղաքին եւ Իսթանպուլի մէջ։ Զինեալ բախումներ յառաջացան ըմբոստ բանակայիններու եւ իշխանութեան հաւատարիմ զինուորներու եւ ոստիկաններու միջեւ։ Ապստամբութիւնը շուտով ձախողեցաւ, չվայելելով բանակի մեծամասնութեան, ընդդիմադիր կուսակցութեանց ու ժողովրդային լայն զանգուածներու զօրավիգը։

Նախագահ Էրտողան, որ արձակուրդի մէջ էր երկրին մէկ ամարանոցին մէջ, Ուրբաթ գիշեր իսկ էջք կատարեց Իսթանպուլի «Աթաթիւրք» օդանաւակայանին մէջ, հրահրելով իր կողմնակիցները փողոց իջնելու, դիմադրելու եւ հալածելու համար ըմբոստները։ Տեղի ունեցան կարճատեւ բախումներ բանակայիններու, ոստիկաններու եւ ցուցարարներու միջեւ։ Մայրաքաղաքին եւ Իսթանպուլի մէջ մահացան քանի մը հարիւր – շուրջ 300 – զինուորներ, ու վիրաւորուեցան աւելի քան 2,000 անձեր։ Յաջորդեցին հաւաքական ձերբակալութիւններ՝ աւելի քան 6,000, որոնց շուրջ 2,900-ը ներքին ապահովութեան շարքերէն ներս։ Կախակայուեցան 15,000 կրթական պաշտօններ, 2,745 դատաւորներ, որոնցմէ 406-ը Պետական Խորհուրդէն եւ 140-ը Վճռաբեկ Ատեանէն։ Բանակային կարգ մը զօրավարներ իրենց հրաժարականը ներկայացուցին։ Ջնջուեցան անձնական դպրոցներու մէջ պաշտօնավարող 21,000 ուսուցիչներու արտօնագիրները, ամբաստանուելով իբրեւ հաւատարիմ անդամներ Ֆեթհուլլա Կիւլէնի շարժման։

Երկրին ընդդիմադիր կուսակցութիւնները դատապարտեցին պետական հարուածի փորձը։ ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդը վերապահ մնաց։ ՆԱԹՕ-ն եւ Եւրոպական Միութիւնը կոչ ուղղեցին Թուրքիոյ ժողովրդավարական կառոյցի եւ անոր միջազգային կազմակերպութեանց պահպանման ի խնդիր։

Էրտողան այպանեց Միացեալ Նահանգներու Կեդրոնական Ղեկավարութիւնը (Central Command) դաւադիրներուն կողմնակալութեամբ, պահանջելով միաժամանակ Ֆեթհուլլա Կիւլէնի արտահանումը ու Թուրքիոյ յանձնումը։

 

***

 

Մեկնաբանելու եթէ ըլլանք պետական հարուածի այս փորձը, հետեւանքը կարելի է նկատել Թուրքիոյ մէջ ժողովրդավարութեան հետեւողական ջնջումին, մարդկային իրաւունքներու անտեսումով, եւ երկրին մէջ 1923-էն՝ հանրապետութեան հիմնումէն իվեր աշխարհիկ (secular) իշխանութեան շիջումով։ Յատկապէս 2003-էն իվեր, երբ Էրտողան վարչապետ դարձաւ, եւ 2007-ին երբ կազմակերպեց դատավարութիւններ՝ կեղծ ամբաստանութիւններով դատապարտելով ու պաշտօնազրկելով սպաներ – ծանօթ՝ իբրեւ sledgehammer գործողութիւն-արարք։ Իսկ 2014-ին, երբ նախագահ դարձաւ, անիկա բացայայտօրէն ճզմեց իր մնացեալ հակառակորդները՝ լրագրողները, ակադեմականները, ու նոյնիսկ վերացուց երեսփոխաններու անձեռնմխելիութիւնը։ Անիկա ձեռնարկեց քրտական ընդդիմադրութեան ճզմումին զինուորական գործողութիւններով։

Դէպքը պետական հարուածէ աւելի ըմբոստութիւն էր, զինուորական խմբակի մը կողմէ։ Իշխանութիւնները այնքան արագօրէն եւ յաջողութեամբ հակազդեցին, որ կարծես նախապէս տեղեակ էին կատարուելիքէն։ Էրտողան, յեղաշրջումի վաղորդայնին, «Աթաթիւրք» օդանաւակայանին մէջ, երբ ելոյթ ունեցաւ Ուրբաթ գիշեր, անիկա դաւաճանութեամբ ամբաստանեց 1999-ին Ամերիկայի Փենսիլվանիոյ նահանգը ապաստանած Ֆեթհուլլա Կիւլէնը։ Էրտողան, օգտագործելով նախագահական իր լայն իրաւասութիւնները, պիտի շարունակէ արմատական մաքրագործումներ կատարել բանակին, եւ յատկապէս արդարութեան ու դաստիարակութեան բնագաւառներէն ներս։ Անիկա կը ձգտի բարեփոխել նաեւ երկրին սահմանադրութիւնը, նախագահական նոր իրաւասութիւններով անարգել տիրապետելու համար։

Միջազգային քաղաքականութեան մարզէն ներս, հակառակ ՆԱԹՕ-ի անդամակցութեան, Թուրքիա մասնակից չեղաւ Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրոպական Միութեան կողմէ Ռուսիոյ պարտադրուած տնտեսական պատժամիջոցներու գործադրութեան՝ Ուքրանիոյ տագնապի հարցով։

2015-ի ռուսական օդանաւի ծանօթ դէպքին շուրջ տասը ամսուան լարուած մթնոլորտէ մը ետք, վերջերս Ս. Փեթերսպուրկի հանդիպումէն ետք Փութինի հետ, ռուս-թուրք փոխյարաբերութիւնները վերականգնումի մէջ են։ Թուրքիա բարելաւման յարաբերութիւններու ձեռնարկած է նաեւ Իրանի հետ։ Իսկ օդէն կախուած է իսլամ գաղթականներու հարցը Եւրոպական Միութեան հետ, ազատ վիզայի դրութեան պահանջքով՝ թրքահպատակներու համար։

Քրտական հարցին մէջ, Անքարա անզիջող կեցուածք որդեգրած է, մէկ կողմէ անխնայ ճզմելով հարաւ-արեւելեան նահանգներու մէջ քրտական զինեալ ընդդիմադրութիւնը, իսկ միւս կողմէ զինուորական արշաւ կատարելով Սուրիոյ հետ իր հարաւային սահմաններու երկայնքին եւ անկէ ներս, Սուրիոյ քրտական զինեալ ընդդիմադրութեան ջոկատներուն դէմ։ Ճարապլուսէն ներս թրքական հրասայլերու ներխուժումը լաւագոյն ցուցանիշն է այդ քաղաքականութեան։

Վերոյիշեալ զարգացումներու լոյսին տակ, մանաւանդ Փութինի հետ հանդիպումէն ետք,  Միացեալ Նահանգներ բարեփոխած է իր դիրքորոշումը, ոչ միայն նուազեցնելով յանուն ժողովրդավար սկզբունքներու իր անուղղակի հակաթուրք քարոզչութիւնը, այլ իր փոխ-նախագահին՝ Պայտընի միջոցով ողոքելու լարուածութիւնը ՆԱԹՕ-ի իր դաշնակիցին հետ։ Մէկ միլիոնը անցնող գաղթականներու յորձանքին տակ, Եւրոպական Միութիւնն ալ կը փորձէ լեզու գտնել Թուրքիոյ հետ, հակակշռելու համար գլխաւորաբար անկէ շարունակուող գաղթականական հոսանքները։

ԻՍԻՍ-ի դէմ  պայքարը եւ Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմին երկարաձգումը, կը բարդացնեն Միջին Արեւելքի քաղաքական կացութիւնը։ Էրտողանի մենատիրական, այլ աննախատեսելի նախաձեռնութիւնները լուրջ դժուարութիւններու առջեւ կը դնեն արեւմտեան երկիրներու, ինչպէս նաեւ Ռուսական Դաշնութեան դիւանագիտութիւնը։

 

 

 

Լրահոս - 23 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։