Հայ
Սարգիս Մինասեան
Թուրք մամուլին արձագանգները. Սարգիս Յ. Մինասեան
Թուրք մամուլին արձագանգները. Սարգիս Յ. Մինասեան
Հոկտեմբեր 17 , 2016 , 21:42

Անցնող Սեպտեմբերի վերջերը, թրքական մամուլի ու գլխաւորաբար «Էլ-Մոնիթըր»ի եւ «Հիւրրիէթ»ի մէջ լոյս ընծայուած յօդուածներուն կամ մեկնաբանութեանց համաձայն, ՄԱԿ-ի կամ Նիւ Եորքի մէջ, կամ՝ այլազան առիթներով արտասանած ծայրայեղական եւ հրաբորբոք ճառերով, Էրտողան կը յիշեցնէր պաղ պատերազմի շրջանի Գ. աշխարհի երկիրներուն կարգ մը առաջնորդները. ականջը խօսի Կամալ Ապտէլ Նասէրին ու Մուամմար Քազաֆիին։

«Եփրատի Պատնէշ Գործողութիւն»ը կ՚առաջադրէր մաքրագործել Թուրքիոյ սահմանին հարաւ-արեւմտեան շրջանը։ Այլ խօսքով, այս նախաձեռնութիւնը կը հարուածէր Սուրիոյ Ժողովրդային Միութեան (PYD) քրտական ջոկատները (YPG), որոնք կը տիրապետէին Քոպանիէն մինչեւ Աֆրին ստեղծուած գօտիին կամ նրբանցքին։ Նպատակն էր ջլատել քրտական զինեալ ուժերը Եփրատ գետի արեւմտեան տարածութիւններուն վրայ, Սուրիոյ հիւսիսային սահմաններու երկայնքին, յատկապէս Ճարապլուսի եւ Էլ-Ռայի մէջ։ Այս ձեւով, շուրջ 5000 քառ. քլմ. տարածութեամբ «ապահով» շրջան մը – շուրջ 90 քլմ. արկարութեամբ ու 45 քլմ. խորութեամբ – պիտի գտնուէր Թուրքիոյ զինուորական հակակշռին տակ։ Միաժամանակ, ձախողութեան մատնուած պիտի ըլլար միաձուլումը Թուրքիոյ մէջ քրտական ապստամբութեան ուժերուն, հիւսիսային Սուրիոյ Ժողովրդավար Միաւորներուն (YPG) եւ հիւսիսային Իրաքի ինքնավար շրջանին։

Այսպէս, թրքական «ներողութիւն»ը ռուսական օդանաւի դէպքին համար, կարելի դարձուցած էր Սուրիոյ հողերէն ներս այս ներխուժումը՝ Ռուսիոյ լռելեայն, դժկամ հաւանութեամբ։ Նոյն ատեն, Թուրքիա կը զիջէր Պաշար Ասատը տապալելու իր անդրդուելի կեցուածքէն հրաժարիլ, համակերպելով փոխանցման շրջանի մը սուրիական կառավարութեան մը կազմութեան։ Այս բոլորով մէկտեղ, Թուրքիա ամբողջականօրէն կռնակ պիտի չդարձնէր Եւրոպական Միութեան, ինչ որ ըլլային անհամաձայնութիւնները։

Սուրիոյ հիւսիս-արեւմտեան սահմանէն ներս, թէ՛ թրքական բանակի արշաւով եւ թէ՛ Կիւլէնի արտահանման հարցով, Միացեալ Նահանգներ բարեփոխած են դիւանագիտական իրենց կեցուածքը, թրքօ-ամերիկեան փոխյարաբերութիւնները աւելի եւս չվատթարացնելու համար։ Ամերիկեան նախագահական ընտրութիւններու նախօրեակին, կը յուսացուի որ երկու երկիրներուն միջեւ լարուածութիւնը աւելի սուր բնոյթ չստանայ։

Զօրացնելու համար իր միահեծան իշխանութիւնը Ռեճէփ Թայյիպ Էրտողան կը հետապնդէ աւելի տնտեսական նպատակակէտեր, քան թէ՝ քաղաքական։ Փութինի հետ Ս. Փիթըրզպուրկի հաշտուողական հանդիպումին, հետեւեցաւ Ռուսաստանի սպայակոյտի ընդհանուր հրամանատար Վալերի Կերասիմովի այցելութիւնը Անքարա, Սեպտեմբեր 15-ին։ 11 տարուան դադարէ մը ետք, որոշուեցաւ կարմիր գիծ հաստատել երկու երկիրներուն միջեւ։ Յիշեալ դրական նախաձեռնութիւնը կը միտէր շրջանային հարցերը լուծել դրացի երկիրներու փոխադարձ խորհրդակցութիւններով։ Այսուհանդերձ, երեք ժամ տեւող այդ հանդիպումին, Կերասիմով դիտել տուաւ Հուլուսի Աքարի, թէ թրքական ներխուժումը Սուրիայէն ներս բռնաբարած կ՚ըլլար միջազգային օրէնքը, եւ թէ յաւելեալ թափանցում մը կրնար քաղաքական ու զինուորական վտանգներ յառաջացնել։ Աքարի պատասխանը ա՛յն եղաւ, թէ Թուրքիա կը յարգէ Սուրիոյ հողային ամբողջականութիւնը, եւ թէ «Եփրատի Պատնէշ Գործողութիւն»ը կը նպատակադրէր ապահովել Թուրքիոյ սահմանային ապահովութիւնը։ Հաւանական չէ, որ Ռուսական Դաշնութիւնը փոխէ իր դիրքորոշումը Սուրիոյ իշխանութեանց հանդէպ յանուն թուրք-ռուսական վերջերս բարելաւուող փոխ յարաբերութեանց, եթէ Թուրքիա զօրավիգ կանգնի զինեալ խմբաւորումներու, որոնք կը կռուին Սուրիոյ բանակին դէմ, որ սկսած է գետին շահիլ Հալէպի շրջակայքը, ռուսական ամէն տեսակի օժանդակութեանց շնորհիւ։

Զգայուն այլ հարց մըն է ՆԱԹՕ-ի նաւային ներկայութեան յաւելումը Սեւ Ծովի մէջ։ Ցարդ, Ռուսաստան «բարեկամական» նկատած էր Նեղուցներու (Տարտանէլի) հսկողութիւնը Թուրքիոյ կողմէ, Մոնթրէօյի դաշնագրի հիման վրայ։ Ըստ Կերասիմովի, Ռուսիոյ Սեւ Ծովեան նաւատորմիղին միացած են 3 սուզանաւեր, որոնք օժտուած են կառավարուած հրթիռներով (guided missiles)։ Յառաջիկայ տարի, այդ թիւը պիտի բարձրանայ 6-ի։

Թուրքիոյ տնտեսութիւնը ներկայիս տեղատուութեան մէջ է։ Կեանքի յարատեւ սղութեան դիմաց, թուրք քաղաքացիին ինքնակեցութեան միջոցները անբաւարար դարձած են։ Թէեւ երկրին սպառման շուկան ընդարձակ է, ըստ անգլիացի տնտեսագէտ-վերլուծաբան Ճոնաթըն Ֆրիտմընի, սակայն անիկա չի կրնար երկար դիմանալ քաղաքական ու տնտեսական տիրող յոյժ աննպաստ կացութեան, թրքական լիրային ալ արժէքազրկումով։

Մինչ Թուրքիա կը ձգտի բարելաւել տնտեսական իր յարաբերութիւնները Ռուսաստանի հետ, այս վերջինը այդ մերձեցումը կը հետապնդէ աւելի աշխարհաքաղաքական ու ռազմավարական նպատակներէ մղուած։

Հոկտեմբեր 10-ին Փութին կ՚այցելէ Իսթանպուլ, մինչ նոյն ամսուան վերջաւորութեան ռուսական նոր պատուիրակութիւն մը պիտի ժամանէ Թուրքիա։

 

ՍԱՐԳԻՍ Յ. ՄԻՆԱՍԵԱՆ


Լրահոս - 23 Նոյեմբեր 2017
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։