Հայ
Աշխարհ
Միացեալ Նահանգներ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸ Կ՚ՈՐՈՇԷ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ
Նոյեմբեր 11 , 2019 , 18:52
Միացեալ Նահանգներ  ՆԿԱՐԱԳԻՐԸ Կ՚ՈՐՈՇԷ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ

ՆՈՐ ՕՐ, ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ.- 

ՏԷՅՎԻՏ ՖՐԵՆՉ

2016-ի նախագահական ընտրութեանց ընթացքին, հակաթրամփ պահպանողականները կը կրկնէին նոյն աղերսանքը.- նկարագիրը ճակատագիր է։ Մարդու խառնուածքը, գիտութիւնը եւ ուղղամտութիւնը (integrity) անփոխարինելիօրէն կ՚ուղղէ կամ կը ձեւաւորէ իր վարքը։

Պրն. Թրամփի նախագահութեան ընթացքին ականատես ըլլալով անոր նկարագրի հետեւանքներուն, ոչ մէկ քաղաքական տագնապ լիովին յայտնաբերած է իր արտաքին քաղաքականութեան թերութիւնները, մանաւանդ Ուքրանիոյ ու Սուրիոյ մէջ։ Նկարագրի այն բոլոր թերի գիծերը որոնք մտահոգութիւն կը պատճառէին, յայտնաբերեցին անոր խառնուածային (temperamental) անատակութիւնը, մանրուք ապականութիւնը եւ իր պաշտօնին անձեռնհասութիւնը։

Սկսինք Պրն. նախագահին անկարողութեամբ։ Անվիճելի է որ անիկա դէմ յանդիման գտնուեցաւ ռազմավարական ու դիւանագիտական լուրջ մարտահրաւէրի մը Հիւսիսային Սուրիոյ մէջ։ Ստեղծուած զինուորական բարդ հակամարտութեան ընթացքին, առաւ ահրելի որոշումներ, որոնք պիտի ունենային անմիջական, խոր հետեւանքներ։

Այս Հոկտեմբերի սկիզբները, ամերիկացիք դաշնակից էին քիւրտերուն հետ, որոնք կրած էին պատերազմին սաստկութիւնը, ենթարկուելով ծանր կորուստներու՝ ԻՍԻՍ-ի դէմ իրենց պայքարի ընթացքին։ Ամերիկա դաշնակից էր միաժամանակ Թուրքիոյ. թէեւ այդ դաշնակցութիւնը հետզհետէ դժուարացաւ։ Քանի մը օրեր յետոյ, հեռախօսային կապէ մը ետք նախագահ Ռեճեփ Թայյիպ Էրտողանի հետ, Թրամփ հաղորդեց ամերիկեան ուժերու պարպումը Հիւսիսային Սուրիայէն, ինքնաբերաբար ջնջելով քիւրտերու հետ դաշնակցութիւնը։ Այսպիսով ԻՍԻՍ-ի շնորհուած կ՚ըլլար կենսական ուղի մը, միաժամանակ ձգտուածութիւն յառաջացնելով թուրք-ամերիկեան փոխյարաբերութեանց մէջ։

Սուրիական այս դժբախտութիւնը ժամանակաւորապէս նսեմացուց ուքրանական հարցը։ Սակայն, նախագահին հարցը աւելի կը յայտնաբերէ Թրամփի ապականութիւնը եւ անատակ ըլլալը։

Իրականութիւնը կը շարունակէ յայտնաբերուիլ. Թրամփ կը փորձէր պարտաւորել Ուքրանիան, որ հետաքննութեան ենթարկէ Ճօ Պայտընը եւ իր զաւակը՝ Հանթըրը,  փոխադարձ օգնութեան խոստումով։ Բաց աստի, Թրամփի եւ Ուքրանիոյ նախագահ Վոլիտիմիր Զելենսքիի միջեւ փոխանակուած հաղորդագիրները (messages), ըստ ամերիկացի դիւանագէտի մը, կը ցուցաբերէին որ Թրամփ կը պայմանաւորէր ամերիկեան զինուորական օժանդակութիւնը փոխան ուքրանական տեղեկութեանց։

Թրամփի պահանջքներէն ամէնէն արդարանալին,– որ Ուքրանիա օժանդակէ օտար միջամտութեանց բացայայտումին՝ 2016-ի Ամերիկայի նախագահական ընտրութեանց ատեն,– դարձեալ արատաւորուած է։

Պրն. նախագահը նախապաշարուած է մանրուք դաւադրական տեսութիւններով, ներառեալ՝ այն արտառոց գաղափարը, թէ Ուքրանիոյ մէջ գոյութիւն ունի արհեստական արբանեակ մը (server) մը, որ կը փաստէ թէ Ռուսաստան չէ միջամտած 2016-ի ամերիկեան ընտրութեանց ատեն, ու կամ կը պարունակէ Հիլըրի Քլինթընի պակսող email-ները։ Բացարձակապէս ոչ մէկ ապացոյց կայ որ նման server մը գոյութիւն ունի, կամ՝ կը գործէ։

Մինչ Թրամփի նախագահութիւնը եղծանուած է իր քաոսային վարմունքով, անոր պաշտպանները կրկնապէս մատնանշած են, թէ իր քաղաքական կեցուածքներէն շատեր,– տուրքի, վիժումի իրաւունքի, դատարանային նշանակումի,– հանրապետական գլխաւոր հոսանքին հետ են։ Իր խորհրդատուները բարեխառնած են իր հակումները։ Սակայն այս բոլորը փոխուելու վրայ են։ Պահակագիծերը (guardrails) քանդուած են։

Թրամփի նկարագիրը հալածած է իր լաւագոյն խորհրդատուները։ Զօրավար Մեթիս հեռացած է։ Անիկա հրաժարած է Թրամփի առաջին փորձին, երբ ուզեց քանդել սուրիացի քիւրտերու հետ դաշնակից կապերը։  Սպիտակ Տան խորհրդական Տոն Մըք Քահն արդէն վաղուց լքած է իր պաշտօնը։ Անիկա մերժած էր պաշտօնէ արձակել յատուկ խորհրդական Ռոպըրթ Միւլըրը։ Ճոն Քելին նոյնպէս մեկնած է։ Հ. Ռ. Մըք Մասթըրը դարձեալ հեռացած է իր պաշտօնէն։

Կար ժամանակ երբ հանրապետականները կը հաւատային, թէ մարդու մը նկարագիրը կշիռ ունէր։ Իրենց ղեկավարութեան պաշտօնատարները կը զգուշացնէին ամերիկացի ժողովուրդը, թէ Պիլ Քլինթըն կիներ հրապուրող ստախօս մըն է, որուն անձնական վարքը անզգոյշ է։ Ճշմարիտ էր անոնց մեղադրանքը։ Նոյնիսկ նախագահական Պալատին վարկը (իր ամուսնական ուխտն ալ) կրնային զինք ետ կեցնել յաւակնոտ արարքէ մը, եւ ոչ ալ երդում մը՝ սուտ խօսելէ իր ապօրէն մէկ արարքին մասին։

Սակայն կողմնակից (partisan) միտքը կարող է անվերջանալի խեղաթիւրումներու եւ բանսարկութիւններու դիմել գերիշխանութեան տիրանալու համար։ Կողմնակից երեսփոխանի մը համար, նկարագիրը կարեւոր չէ այլեւս։ Ատիկա անտեղի ազդակ մըն է այլեւս, ուժի տիրանալու համար։ Անցեալին, նման կեցուածքի մը հակառակ էին Հանրապետականները։

Թէեւ հաճելի էր տեսնել, որ կարգ մը Հանրապետականներ կը դատապարտէին Թրամփի Սուրիայէն քաշուիլը, քիչեր միայն կ՚ընդունէին ամբողջական ճշմարտութիւնը, թէ Թրամփ սանձարձակ կը գործէր։ Այս էր անոր իրական կերպարը. անիկա կը փաստէր, թէ ապականած էր, անատակ եւ անձեռնհաս, ինչ որ քննադատներուն վախն էր։

 

Թարգմ.՝ ՍԱՐԳԻՍ Յ. ՄԻՆԱՍԵԱՆ

"Time" շաբաթաթերթ, 4 Նոյեմբեր 2019

Լրահոս - 09 Դեկտեմբեր 2019
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։