Ուրբաթ, Դեկտեմբեր 9, 2022

Շաբաթաթերթ

Array

Արցախի ժողովրդի անվտանգութիւնը ենթակայ չէ զիջման. Զոհրաբ Մնացականեանի ելոյթը ԵԱՀԿ համաժողովին

ՆՈՐ ՕՐ, ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ.

 

Հայաստանի Հանրապետութեան արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականեանը Դեկտեմբերի 5-ին ելոյթ է ունեցել Բրատիսլաւայում կայացող ԵԱՀԿ 26-րդ նախարարական համաժողովին:

 

Ինչպէս հաղորդում է «Արմէնփրէս»ը, ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարը իր ելոյթում ներկայացրել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորման առանցքային խնդիրների վերաբերեալ Հայաստանի դիրքորոշումը

 

Պարո՛ն նախագահող,

Յարգելի՛ գործընկերներ,

Տիկնայք եւ պարոնայք, 

 

Պարո՛ն նախագահող, շնորհակալ եմ հիւրընկալութեան եւ կազմակերպութիւնում այս մէկ տարուայ ընթացքում Ձեր նախագահութեան համար:

 

Երէկ իմ Ատրպէյճանցի գործընկերոջ եւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ անցկացրեցինք հերթական խորհրդակցութիւնները, թուով հինգերորդն այս տարուայ ընթացքում: Այս առնչութեամբ ցանկանում եմ ընդգծել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորման առանցքային խնդիրների վերաբերեալ Հայաստանի դիրքորոշումը: 

 

Առաջին. Հակամարտութիւնը, որը հասցէագրւում է միջազգային մանդատ եւ աջակցութիւն վայելող ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահութեան շրջանակներում, խաղաղ կարգաւորմանն այլընտրանք չունի:

 

Երկրորդ. Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման անքակտելի իրաւունքը  հանդիսանում է խաղաղ կարգաւորման հիմնարար սկզբունքը եւ հիմքը: Այս սկզբունքի ճանաչումը  ենթադրում է, որ Արցախի վերջնական կարգավիճակի որոշումը չի կարող ենթարկուել որեւէ սահմանափակման, ինչը պէտք է յստակօրէն եւ միանշանակօրէն ընդունուի: «Առանց սահմանափակման» տերմինն պարզորոշ կերպով մատնանշում է Արցախի ժողովրդի իրաւունքը ունենալ եւ որոշել իրենց կարգավիճակը` Ատրպէյճանի իրաւասութիւնից, ինքնիշխանութիւնից եւ տարածքային ամբողջականութիւնից դուրս: Ատրպէյճանի կողմից որդեգրած շարունակական թշնամական  քաղաքականութիւնն ու դրանից բխող գործողութիւնները ստեղծում են Արցախի ժողովրդի համար էքզիստենցիալ ֆիզիկական անվտանգութեան սպառնալիք, ինչ արտայայտուեց նաեւ 2016թ.-ի Ապրիլին Արցախի դէմ Ատրպէյճանի կողմից իրականացուած վերջին ագրեսիան. այս ամէնն ընդգծում են Ատրպէյճանի` Արցախի ժողովրդի նկատմամբ իրաւասութեան պահանջի ոչ լեգիտիմութիւնը եւ իրականացման անհնարինութիւնը:

Ատրպէյճանը պէտք է ստանձնի Արցախում բնակուող ժողովրդի իրաւական պարտադիր ուժ ունեցող ազատ կամարտայայտման միջոցով առանց որեւէ սահմանափակման իրենց ինքնորոշման իրաւունքի ճանաչման անմիջական պարտաւորութիւն:

 

Երրորդ Արցախի ժողովրդի անվտանգութիւնն ենթակայ չէ զիջման: Ոչ մի պարագայում Արցախի ժողովուրդը չպէտք է մնայ առանց պաշտպանութեան համար անհրաժեշտ անվտանգութեան գծերի: Չի կարող լինել որեւէ իրավիճակ, որը ձեւաւորի Արցախի ժողովրդի էքզիստենցիալ անվտանգութեան անմիջական վտանգ, ինչպէս դա եղաւ 1991-1994 թուականներին եւ 2016թ.-ին: Այս միտքն առաւել ընդգծելու նպատակով` ցանկանում եմ վկայակոչել Արցախի` ներկայումս Ատրպէյճանի օկուպացիայի ներքոյ գտնուող տարածքներում ստեղծուած իրավիճակը, որտեղ հայերը ենթարկուել են էթնիկ զտումների եւ որոնք այժմ լիովին վերաբնակեցուած են Ատրպէյճանցիներով: Այս իրականութիւնը վերջերս ներկայացուել է Ատրպէյճանի ղեկավարութեան կողմից որպէս Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգաւորման լաւ օրինակ:

 

Չորրորդ. խաղաղ կարգաւորումը պէտք է լինի ներառական` հակամարտութեան բոլոր կողմերի անմիջական ներգրաւմամբ: Ուստի, Արցախն իր ժողովրդի կողմից ընտրուած ներկայացուցիչների միջոցով պէտք է բանակցային գործընթացի անմիջական կողմ լինի:  Այս առնչութեամբ մենք ընդգծում ենք խաղաղ գործընթացում, մասնաւորապէս բովանդակային հարցերում Արցախի ընտրուած ներկայացուցիչների լիակատար ներգրաւման անհրաժեշտութիւնը: Հայաստանի կառավարութիւնը երբեք չի դիմի այնպիսի գործողութիւնների, որոնք կարող են խախտել Արցախի ժողովրդի` իր սեփական քաղաքական կարգավիճակը ազատօրէն վճռելու իրաւունքը եւ զրկել նրանց այս գործընթացի նկատմամբ սեփականութեան զգացումից:

 

Հինգերորդ․ հիմնախնդրի խաղաղ կարգաւորման գործընթացն այլընտրանք չունի: Արցախն ունի իրեն եւ իր ժողովրդին պաշտպանելու լիարժէք կարողութիւն: Հայաստանը շարունակում է մնալ Արցախի անվտանգութեան միակ երաշխաւորը: Խաղաղ կարգաւորումը չի կարող ընթանալ լարուածութեան եւ ռիսկերի էսկալացիայի միջավայրում: Հետեւապէս, Ատրպէյճանի, Արցախի եւ Հայաստանի միջեւ 1994 եւ 1995թթ. զինադադարի համաձայնագրերը պէտք է խստագոյնս պահպանուեն եւ ամրապնդուեն: Ռիսկերի նուազեցման մեխանիզմները պէտք է ներդրուեն, այդ թւում հրադադարի խախտումները հետաքննող եւ հրադադարի ռեժիմի մոնիտորինգի ԵԱՀԿ մեխանիզմները, այդ թւում` ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի գրասենեակի կարողութիւնների ընդլայնման միջոցով:

 

Վեցերորդ. պէտք է անվերապահօրէն հաւատարիմ մնալ ուժի եւ ուժի սպառնալիքի չկիրառման հիմնարար սկզբունքին: Ատրպէյճանի ղեկավարութեան կողմից հրահրուող եւ ուղղորդուող ատելութեան, անհանդուրժողականութեան, այլատեացութեան, հայատեացութեան քաղաքականութիւնը պէտք է դատապարտուի: Պէտք է ջանքեր ներդրուեն ժողովուրդներին խաղաղութեան նախապատրաստելու եւ խաղաղութեանը նպաստող միջավայր ձեւաւորելու ուղղութեամբ:

 

Եօթերորդ. Ատրպէյճանի առաւելապաշտական դիրքորոշումները, որոնք հաշուի չեն առնում Արցախի ժողովրդի կամքն ու մտահոգութիւնները, խաղաղ կարգաւորման գործընթացի բովանդակային առաջընթացի հիմնարար խոչընդոտներն են: Դրա վկայութիւնն է Ատրպէյճանի իշխանութիւնների անկարողութիւնը փոխադարձել Հայաստանի փոխզիջման կոչը: Յիշեցնեմ, որ Հայաստանի վարչապետը ցուցաբերեց քաղաքական ուժեղ կամք` յայտարարելով, որ ցանկացած կարգաւորում պէտք է ընդունելի լինի Հայաստանի, Արցախի եւ Ատրպէյճանի ժողովուրդների համար, ինչը նշանակում է, որ կարգաւորումը հնարաւոր է միայն փոխզիջումների միջոցով:

 Պարո՛ն նախագահող,

Հայաստանը հաւատարիմ է բանակցային գործընթացին եւ շարունակելու է հետեւողականօրէն աշխատել խաղաղ կարգաւորման ուղղութեամբ: Միեւնոյն ժամանակ, անընդունելի է, երբ Ատրպէյճանում ներկայիս ներքաղաքական զարգացումների լոյսի ներքոյ  վերջինս խաղաղութեան գործընթացի համար ներկայացնում է նախապայմաններ, որոնք հրապարակուել են նախարարական խորհրդի նախօրէին շրջանառուած փաստաթղթում: Հայաստանը մերժում է նման ոչ կառուցողական մօտեցումը:

 

Անցեալ ամիս մենք ցոյց տուեցինք հակամարտութեան բոլոր կողմերի միջեւ վստահութեան ձեւաւորման համեստ, բայց կարեւոր օրինակ: Հայաստանից, Արցախից եւ Ատրպէյճանից լրագրողների փոխանակումը վստահութեան ձեւաւորման եւ կողմերի միջեւ հանրային մակարդակում ներառական երկխօսութեան խոստումնալից օրինակ է: Մենք պատրաստ ենք յետագայում կառուցել այս փորձառութեան հիման վրայ: Նաեւ, շփման գծի երկայնքով եւ միջպետական սահմաններում խախտումների յարաբերականօրէն ցածր մակարդակը, ինչպէս նաեւ ուղիղ կապի կիրառումը պէտք է պահպանուի եւ ընդլայնուի: Այնուհանդերձ, մեզ շարունակում է լրջօրէն մտահոգել այն փաստը, որ չնայած այս միջոցների շարունակուել են արձանագրուել զոհեր եւ վիրաւորներ, որոնցից հնարաւոր էր խուսափել:

 

Արդէն իսկ ստանձնած յանձնառութիւնների իրականացումը առանցքային նշանակութիւն ունի հիմնախնդրի վերջնական կարգաւորման հեռանկարի ուղղութեամբ վստահութեան ձեւաւորման համար:

 

Եզրափակելով խօսքս` ցանկանում եմ ողջունել յաջորդ նախագահող երկրին` Ալբանիային, եւ մաղթել նրան ամենայն յաջողութիւն:

 

Շնորհակալութիւն։

ՅԱՐԱԿԻՑ ՅՈԴՈՒԱԾՆԵՐ

ՆՈՐ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ