Երեքշաբթի, 21 Սեպտեմբերի, 2021

Շաբաթաթերթ

Մեծ Իրաքէն Փոքր Հայաստան

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ

«Կեանքը տարբեր էր Իրաքի մէջ: Շատ բարգաւաճ գաղութ էր, եւ լաւ կեանք ունէինք»:

Անդօ եւ Շաքէ Արամեաները Ալմելօ, Հոլանտա հասած են Իրաքէն` 2012 թուականին: Անոնք կու գան Պաղտատէն: Անդոն ինքնաշարժներու մասնագէտ-վարպետ եղած է:

Յստակ է, թէ անոնք ինչո՛ւ այդ «տարբեր կեանքը» ձգելով եկած են Ալմելօ` նոր կեանք մը սկսելու: Իրաքը եւ հաւանաբար միջինարեւելեան մնացեալ բոլոր երկիրները իրենց քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային դժուարութիւններով եւ պայքարով կը ստիպեն որ մարդիկ դիմեն դժուարին ընտրանքներու: Իսկ դժուար ընտրանքը, այս պարագային, լաւ կեանքը ձգելով ուրիշին անցնիլն է. աւելի լաւի՞ն…

Ալմելօ Հոլանտայի արեւելքը գտնուող գեղեցիկ քաղաք մըն է: Հոլանտան ամբողջ ինքնին գեղեցիկ է: Թէեւ լեռներ չունի, բայց անոր կանաչ մարգագետիներն ու անտառները ծածկած են երկրին ամբողջ տարածքը եւ անոր կու տան յատուկ գեղեցկութիւն: Իսկ կանաչ մարգագետիներու վրայ կ՛արածին նաեւ անասունները` ստեղծելով ներդաշնակ կեանք մը` մարդ, բնութիւն եւ անասուն միաձուլուած: Ալմելոն անմասն չէ ամբողջ երկրին այս գեղեցկութենէն: Եօթանասուն եւ երկու հազար բնակչութիւն ունեցող այդ գեղեցիկ քաղաքը նաեւ առիթը տուած է հայկական իրականութեան մը ստեղծումին` մօտաւորապէս վեց հազար մարդ հաշուող գաղութով: Այս վեց հազարը, ինչպէս Անդոն մեր զրոյցին ընթացքին յաճախ կրկնեց, «Փոքր Հայաստան» մըն է:

Շաքէին ընտանիքը եւ հարազատները Հայաստան հաստատուած են: Մեր խօսակցութենէն արդէն կը նկատէի, թէ կը զրուցէի զոյգի մը հետ, որոնց մէջ հայկականութիւնը շատ ամուր կերպով խարսխուած է: Բայց այդ միայն իրենց անձնական եւ ընտանեկան կեանքին համար չէ: Անոնք այս եւրոպական «ազատ» աշխարհին մէջ կ՛ուզեն իրենց հայկականութիւնը բաժնեկցիլ իրենց շրջապատին հետ:

«Ժամանակի թաւալումին հետ որքան հայ սերունդները կը փոխուին, հայութեան հետ կապը կը տկարանայ: Չափազանց ազատութիւնն ալ շատ օգտակար բան մը չէ եղեր: Նոր սերունդին մէջ շատ միտում եւ ձգտում կայ առնչուելու տեղացի ժողովուրդին հետ»: Շաքէն հայ մայրն է, որ կը գիտակցի իր հայկական ինքնութեան կարեւորութեան եւ զայն նոր սերունդին փոխանցելու անհրաժեշտութեան: Ան երկար տարիներու փորձառութիւն ունի ազգային կեանքի մէջ, մաս կազմած է Հայ օգնութեան միութեան, ուր տակաւին  գործօն  անդամ է եւ կրնայ լաւապէս տեսնել հայկական իրականութեան ներկայ ընթացքը:

Րաֆֆի Թերզեանը 1993 թուականին եկած է Պաղտատէն: Ան վկայուած է Պաղտատի համալսարանի տնտեսագիտութեան բաժանմունքէն: «Հոլանտա չկրցայ գործ մը գտնել, քանի որ վկայականս կարելի չէր վաւերացնել»: Այս ալ այլ մարտահրաւէր մըն է նոր երկիր երթալու ընտրանքին մէջ:

Րաֆֆին ՀՄԸՄ-ի պատասխանատու անդամներէն մէկն է: Նուիրուած հայ մը,  որ կ՛ուզէ հայ երիտասարդը ամէն գնով կապել հայկականութեան: «Արաբական աշխարհին մէջ հպարտ էինք մեր հայկական ինքնութեամբ: Հոս` Եւրոպայի մէջ, տարբեր է: Երիտասարդներ շատ աւելիով կ՛ուզեն նմանիլ եւ յարմարիլ տեղական պայմաններուն : Այս իմաստով շատ դժուար է երիտասարդները հայկական իրականութեան հետ առնչելը»:

Բայց Րաֆֆի լաւատես հայ է: Ան պատասխանատուութիւնը ստանձնած է կազմակերպելու համար տարբեր մարզական խաղեր եւ խումբեր` այդպիսով հայ երիտասարդները առնչելու համար հայկական իրականութեան: «Ֆութպոլը կը հրապուրէ երիտասարդները», ըսաւ Րաֆֆին, որուն դէմքին վրայ գծուած պզտիկ ժպիտին մէջէն կրցայ տեսնել յուսահատիլ չճանչցող հայ մարդը:

Ան հայր է երեք զաւակներու: Երեք պատանի-երիտասարդներ մեծցնելը Արեւմուտքի «ազատ» համակարգի մէջ ունի իր մտահոգութիւնները` յատկապէս ներկայ օրերու ապակրօն կարգավիճակներու մէջ:  «Զաւակներուս անդադար պէտք է սորվեցնեմ, թէ ի՛նչ է ճիշդը եւ ի՛նչ է սխալը»: Տան դաստիարակութեան հաւատացողն է Րաֆֆին, որ կը փորձէ ամէն գնով զաւակները լաւ հայ մեծցնել:

1998 թուականին Րաֆֆի փոխադրուած է Ալմելօ: «Ուզեցի ապրիլ քաղաքի մը մէջ, ուր հայութիւն կայ: Հայու կարօտը ունէի եւ ուզեցի ապրիլ հայերու հետ»:

Սկսայ տեսնել, թէ կը խօսիմ չափահաս հայու մը հետ, որ ունի հայութեամբ տրոփող սիրտ մը: « Հայութիւնը ամէն ինչ է ինծի համար», շարունակեց Րաֆֆի: Եւ այս «ամէն ինչի» տեսլականին համար կան մեծ զոհողութիւնները, որոնց լաւապէս կը գիտակցի ան:

Կարելի չէր չզրուցել արցախեան քառասունչորս օրերու պատերազմին մասին: Կը խօսէի ոչ միայն տոկուն նկարագիրով հայերու հետ, այլ նաեւ ու նոյնքան` մտահոգ: «Հայութիւնը էութիւն է ինծի համար,- ըսաւ Անդոն: – Առաջին քրիստոնեայ ժողովուրդն ենք»: Անդոն կեանքին մէջ երկու բեռ շալկած մարդն է: Մէկը մարդու բեռն է, միւսը` հայուն, ինչպէս որ ան բացատրեց: Այս երկու բեռերը ան կը շարունակէ շալկել իր ուսերուն` իբրեւ «քաղցր լուծ»: Բայց այս բեռան տակ չկքելու համար կը հաւատայ հայրենիքի զօրութեան: «Հայրենիքը մեր արմատները կը պահէ եւ մեզ կը զօրացնէ», ըսաւ ան:

Արցախեան վերջին պատերազմը ծանր ճնշած է Անդոյին վրայ: «Հոգեկան հիւանդ պիտի դառնանք», ըսաւ ան` յուզումով: «Շատ անգամ կը մոռնամ», շարուակեց Անդօ, իսկ մոռնալէ աւելի կայ մտահոգութիւնը… «Հայրենիքը մեր ձեռքէն կ՛երթայ, եւ չենք կրնար բան մը ընել», աւելցուց ան:

Կը նայիմ Րաֆֆիին ու Շաքէին դէմքերուն, անոնք նոյնպէս կ՛արտայայտէին Անդոյի մտահոգութիւնը:

Ալմելոյի մտահոգութիւնը… Բայց հայկական ո՞ր անկիւնէն եւ աշխարհի ո՞ր տարածքին` չկայ Անդոյին մտահոգութիւնը: Հայրենիքի եւ անոր բարօրութեան մտահոգութիւնը: Հայրենիքը, որ մեր ձեռքէն կ՛երթա՞յ…

Բայց ո՛չ, հայրենիքը պիտի մնայ: Կայ Ալմելոյի հայուն վճռակամութիւնը:

Ձախէն աջ` Նուպար Մարտիրոսեան, Անդօ եւ Շաքէ Արամեաններ, Հրայր Ճէպէճեան

Նուպար Մարտիրոսեան 1990 թուականին Պաղտատէն եկած է Ալմելօ: Ան եղած է հիմնադիր անդամ ՀՄԸՄ-ի` 1997-ին: «Այս գաղութը մեզի համար փոքրիկ Հայաստան է», ըսաւ Նուպար, բայց փոքր Հայստանը եւ զայն պահելը միայն խօսք չէ: Նուպարը ընդհանուր պատասխանատու-մատակարարն է ՀՄԸՄ-ի նորակառոյց մարզական-մշակութային կեդրոն-համալիրի շինարարական աշխատանքին:

Նուպար ոչ միայն համբերութեամբ, այլ նոյնքան բծախդրութեամբ եւ մանրամասնօրէն ցոյց տուաւ ինծի նորակառոյց կեդրոնին տարբեր բաժինները: Բաւական գործ իրականացած է: «Եթէ համավարակը չըլլար, արդէն պիտի ամբողջացնէինք շինարարութիւնը», ըսաւ Նուպար:

Կը տեսնէի, բայց նաեւ կը զգայի Նուպարին միտքը, եւ թէ ինչպէս արհեստագիտութեան ամէնէն նորարար հնարքներով կ՛ուզէր լաւագոյն համալիրը մէջտեղ հանել: Միտքէն աւելի, կը տեսնէի որ ան իր սիրտն է, որ դրած է համալիրին մէջ: Նուպարը հայն է` վճռական, որ կ՛ուզէ տեսնել, թէ այս շինարարական գործը պիտի ամբողջանայ: Մօտաւորապէս վեց հազար յիսուն մեթր քառ. հողաշերտի վրայ Ալմելոյի հայերը կը փորձեն այս համալիրը իրականացնել:

Րաֆֆին, Շաքէն եւ Անդոն ալ կ՛ընկերակցէին ինծի: «Այս կեդրոնը պիտի իրականացնենք, որպէսզի հայութիւնը հպարտ զգայ», ըսաւ Րաֆֆի:

Կը խօսէի նուիրեալ հայերու հետ, որոնք կը հաւատան կառոյցին եւ անոր դերին` հայապահապանումի մեծ առաքելութեան: «Կը յուսամ, որ մեր երիտասարդները այս կառոյցին տէրը ըլլան եւ մնան», ըսաւ Նուպար:

ՀՄԸՄ-ի այս նորակառոյց մարզական-մշակութային համալիրը փոքր Հայաստան մըն է, իսկ փոքր Հայաստանի ապացո՞յցը:

Նուպարին խանդավառութիւնը հասաւ բարձրագոյն մակարդակի, երբ ան ցոյց տուաւ համալիրին երկու կամարները, որոնք լերան մը ձեւաւորումը ունին: «Այս ալ ըրինք, որպէսզի մեծ ու փոքր Մասիսները պահենք», ըսաւ Նուպար:

Հպարտ Նուպարը: Անպայմանօրէն հպարտ Ալմելոյի հայերը:

2003 տարին հիմնուած է Հայ առաքելական Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին, որուն շուրջ համախմբուած է հայութիւնը: Պէտք է գիտնալ, թէ իւրաքանչիւր կիրակի օր ս. պատարագին հոծ բազմութիւն մը ներկայ կ՛ըլլայ: Հայուն քրիստոնէական հաւատքը եւ ազգային ինքնութիւնը միշտ ալ զուգորդուած եղած են պատմութեան առանցքին: Եւ այս երկուքը պահելու համար եկեղեցին միշտ ալ կեդրոնական տեղ գտած է հայու կեանքին մէջ: Նաեւ` Ալմելոյի մէջ:

Օննիկ Կելիճին Թուրքիայէն եկած է 1971 թուականին: Ան կու գայ Շըրնաք գիւղէն` Իրաքի սահմանը: Օննիկ ատենապետն է եկեղեցւոյ վարչութեան: Ստիպուած էի Օննիկին հետ խօսիլ քիչ մը անգլերէն եւ քիչ մըն ալ «կոտրտուած» իմ թրքերէնովս: «Մեր գիւղին մէջ ունէինք հայկական դպրոց մը, ուր Ցեղասպանութենէն ետք արգիլուած էր հայերէն սորվեցնել,- ըսաւ Օննիկ,- միայն քրտերէն եւ թրքերէն ստիպուած էինք խօսիլ»:

Օննիկ Կելիճի եւ Հրայր Ճէպէճեան

Օննիկ նուիրուած հայն է, որ շատ ժամանակ կու տայ հայ եկեղեցւոյ եւ ընդհանրապէս հայութեան: «Ես հայերէն չսորվեցայ, բայց հայերէն կը սորվեցնեմ», ըսաւ Օննիկ: Ան ունի երկու զաւակներ, որոնք Ալմելոյի մէջ հայերէն սորված են ու կը խօսին:

Օննիկ գործին եւ առաքելութեան հաւատացող մարդն է: «Ժամանակ չեմ ուզեր վատնել եւ նեղուած մնալ, որ հայերէն չեմ գիտեր,- ըսաւ ան,- ես կ՛ուզեմ աշխատիլ եւ օգտակար ըլլալ հայութեան»: Ան վերջին տարիներուն կ՛օգնէ, սուրիահայերուն, որոնք ապաստան կը փորձեն գտնել Հոլանտա, որպէսզի անոնց կեցութեան իրաւական կարգավիճակերը ըստ պատշաճի դասաւորուի:

Հայկական եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ կան շատ խաչքարեր: Բայց այն, ինչ որ զգացական է,  յատուկ մասն է, ուր զետեղուած են բազմաթիւ խաչքարեր կիսակլոր տարածքի մէջ` յիշատակելու համար Հայոց ցեղասպանութեան զոհուած հայորդիները: Եւ իւրաքանչիւր խաչքարի վրայ արձանագրուած է Պատմական Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ քաղաքներու անունները: «Այս ալ կառուցեցինք, որպէսզի ցոյց տանք հանրութեան եւ Հոլանտայի ժողովուրդին, որ Ցեղասպանութիւնը իրական է», շեշտեց Օննիկ:

«Հայապահպանումը շատ դժուար առաքելութիւն է, մանաւանդ` նոր կազմուող գաղութներու պարագային»: Մինաս Արսէնեանն ալ կու գայ Պասրայէն` Իրաք: 1996-ին հասած է Ալմելօ: ՀՄԸՄ-ի Ալմելոյի մեկուսի վարչութեան ատենապետն է եւ կը գիտակցի իր ստանձնած պարտականութեան կարեւորութեան եւ պատասխանատուութեան: «Միջին Արեւելքի մէջ այնքան չէինք զգար, որ հայութիւնը վտանգուած է: Հոս` Եւրոպա, տարբեր է: Այս իմաստով աւելի դժուար կ՛ըլլայ հայապահպանութիւնը», ըսաւ Մինաս:

Հայապահպանումը սփիւռքի տարածքին դժուար առաքելութիւն է: Ալմելոյի մէջ ալ, ինչպէս` իմ այցելած բազմաթիւ այլ գաղութներու, պարագան տարբեր չէ: Եթէ ամէն տեղ հայ կայ, բայց նոյնքան նաեւ` մարտահրաւէր: Հայապահպանումի մարտահրաւէրը: Եւ կարելի չէ անտեսել այս իրականութիւնը, որքան ալ դժուար ըլլայ այդ մէկը:

Բայց պէտք է կառչիլ եւ հաւատալ գործին:

Ալմելոյի մէջ կիրակնօրեայ դպրոցի ծրագիր հիմնուած է: «Մօտաւորապէս վաթսուն պատանի ունինք`չորս տարեկանէն մինչեւ տասներեք»: Շաքէն է զրուցողը, որ երկար տարիներ իր մասնակցութիւնը բերած է` դասաւանդելով հայերէն: «Իրաքահայեր, թրքահայեր, սուրիահայեր եւ Հայաստանէն եկած`բոլորը կ՛ուզեն, որ հայերէն սորվին եւ մայրենին պահեն», եզրակացուց Շաքէն:

Ալմելոյի հայերը կարիքը կը տեսնեն հայկական միօրեայ վարժարանի մը հիմնումին: Արդէն իսկ սկսած են խորհրդածել, թէ ինչպէ՛ս կարելի է յաջողցնել այս գործը:

«Պիտի իրականացնենք այս ծրագիրը», ըսաւ Մինաս` հպարտ ու վճռական: «Ազգային ինքնութիւնը հայուն վերապրելու եւ մեր կեանքի շարունակականութեան գրաւական է: Թթուածին է, առանց որուն` կարելի չէ ապրիլ», եզրափակեց ան:

Այս թթուածինի համար պէտք է եկեղեցի, համալիր, նաեւ… դպրոց:

Թէեւ հրաժեշտ պէտք էր տայի Ալմելոյի խմբակին, բայց կար սրտիս մէջ ուրախութիւն, գոհունակութիւն եւ հպարտութիւն: Քանի մը ժամ անցուցած էի հայորդիներու հետ, որոնք եկած էին մեծ Իրաքէն: Հոն, ուր բոլորն ալ ուրախ էին եւ խաղաղ… Մինչեւ այն օրը, երբ ստիպուած եղան լքելու ամէն ինչ…:

Բայց ոչ ամէն ինչ… Անոնք իրենց հետ Ալմելօ բերած են իրենց սէրը եւ նուիրուածութիւնը, նաեւ համոզումն ու պատրաստակամութիւնը` կերտելու «փոքրիկ Հայաստան»: Փոքր թիւով, բայց` մեծ սրտով եւ էութեամբ: Ալմելոյի հայերը կը փաստեն, որ հայն ու հայութիւնը մեր կեանքերուն համար անհրաժեշտ իրականութիւններ են, զորս պէտք է պահել ի գին ամէն զոհողութեան:

Անոնց զոհողութեան հիմնական նպատակն է կերտել «փոքր Հայաստան»:

Մեծ Իրաքէն` փոքր Հայաստան:

Մեծ ու փոքր այս խաչմերուկներուն վկայ կայ մէկ առաքելութիւն` հայապահպանում:

Եւ հայապահապանութեան մեծ աշխատանքով է, որ կը պահենք հայը…

Եւ Հայաստանը…

ՅԱՐԱԿԻՑ ՅՈԴՈՒԱԾՆԵՐ

ԹՈՂՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

Խնդրում ենք այստեղ մուտքագրել Ձեր մեկնաբանութիւնը։
Խնդրում ենք այստեղ մուտքագրել Ձեր անունը։

ՆՈՐ ՅԱՒԵԼՈՒՄՆԵՐ

Վերամուտ

ՑԱՒԱԿՑԱԿԱՆ

Local News